Στρατιωτική ηγεσία σε περίοδο κρίσεως: η περίπτωση του Ισπανικού Εμφυλίου (1936–39)

Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος ξεκίνησε στις 17 Ιουλίου 1936 και ολοκληρώθηκε την 1η Απριλίου 1939 με τη νίκη των εθνικιστών του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο, που επέβαλε την δικτατορία μέχρι και το θάνατό του το 1975. Αποτέλεσε κυρίως μια μάχη ιδεολογιών. Η κάθε πλευρά εμφανίσθηκε ως η εμπροσθοφυλακή της μάχης, αφ’ ενός κατά του «μεγάλου κομμουνιστικού κινδύνου» και αφ’ ετέρου κατά του φασισμού. Το εθνικιστικό στρατόπεδο διέθετε από την αρχή τα πιο αξιόμαχα στρατιωτικά τμήματα, τα στρατεύματα της Αφρικής, τα οποία σύντομα ενισχύθηκαν από Γερμανικές και Ιταλικές πολεμικές μηχανές, έτοιμες να δοκιμάσουν νέες τακτικές μάχης, καθώς και την αποτελεσματικότητά τους σε ένα παρθένο Θέατρο Επιχειρήσεων, όπως ήταν τα ισπανικά εδάφη. Οι δημοκρατικοί στηρίχτηκαν κυρίως στις Διεθνείς Ταξιαρχίες που συγκροτήθηκαν από εθελοντές διαφόρων χωρών, καθόσον η συμφωνία των Μεγάλων Δυνάμεων για την εφαρμογή πολιτικής «μη επέμβασης», ουσιαστικά ωφέλησε τον αντίπαλό τους και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα του πολέμου. Η παρούσα εργασία, παραμερίζει κατά τον δυνατόν την ιδεολογική φύση της ισπανικής διαμάχης και εστιάζει στην προσωπικότητα του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο που αναδείχτηκε μέσα από τον εμφύλιο και καθοδήγησε τους εθνικιστές στη νίκη μετά από τρίχρονο αγώνα με τεράστιες απώλειες και για τις δυο πλευρές. Αναλύεται η διαμόρφωση του στρατιωτικού χαρακτήρα του πρωταγωνιστή πριν από τον εμφύλιο, αλλά κυρίως εξετάζεται εάν διέθετε τα χαρακτηριστικά μιας ηγετικής φυσιογνωμίας, όπως αυτά καθορίζονται στη διεθνή βιβλιογραφία και τελικά πως επηρέασαν αυτά στη λήψη απόφασης όταν απαιτήθηκε. Παράλληλα, εξετάζεται και αναλύεται η ορθότητα των στρατηγικών αποφάσεών του Φράνκο στα κυριότερα γεγονότα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, ως παράγοντες που καθόρισαν την έκβαση του πολέμου, τη χρονική διάρκειά του και την ανθεκτικότητα της νίκης. Ο Φράνκο αποτέλεσε μια προσωπικότητα που είχε την ικανότητα να προσαρμόζεται σε κάθε επίπεδο και να αποδίδει αποτελεσματικά. Οι εμπειρίες που απέκτησε κυρίως από τους Μαροκινούς πολέμους αποτέλεσαν καταλυτικό παράγοντα διαμόρφωσης στρατιωτικού χαρακτήρα, που ξεδιπλώθηκε και συνάμα εξελίχτηκε σε πολιτικοστρατιωτικό στην Ισπανική διαμάχη. Από νωρίς, με σύμμαχο την τύχη, κατόρθωσε να συγκεντρώσει τη στρατιωτική και πολιτική εξουσία στα χέρια του και να τεθεί επικεφαλής των εθνικιστών σε στρατιωτικό και πολιτικό επίπεδο με τις αποφάσεις να κινούνται στο πλαίσιο του οράματος και των πολιτικών ΑΝΣΚ που ο ίδιος είχε θέσει. Ωστόσο, η αξιολόγηση της προσωπικότητάς του και της στρατηγικής του σκέψης αποτέλεσε - και συνεχίζει να αποτελεί- αντικείμενο διαφωνιών μεταξύ των συγγραφέων. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι ο Φράνκο είχε πολλούς υποστηρικτές αλλά και πολλούς επικριτές. Η αντικειμενικότητα κατά την αξιολόγησή του ως ηγετική φυσιογνωμία του Ισπανικού εμφυλίου, στις πλείστες των περιπτώσεων, εκλείπει, και τη θέση της παραχωρεί στις εκάστοτε ιδεολογικές προτιμήσεις των αξιολογητών. Αυτή είναι και η σημαντικότερη δυσκολία κατά τον γράφοντα και για το λόγο αυτό, έγινε προσπάθεια προκειμένου να αποτυπωθούν αντικρουόμενες απόψεις και με βάση την επιχειρηματολογία τους και την αξιολόγησή τους να καταλήξει η παρούσα εργασία σε λογικά και αντικειμενικά συμπεράσματα.