Λαϊκές μουσικές φωνές στην κατοχική Αθήνα: από την αυτοεικόνα στους χώρους δράσης, μέχρι τη δημόσια παρέμβαση και τη συλλογική αυτογνωσία

Στην παρούσα εργασία ασχολούμαι με την παρέμβαση των λαϊκών μουσικών στον δημόσιο χώρο. Ορίζοντας ως περίοδο μελέτης την εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και κύριο χώρο την Αθήνα, εστιάζω στις κοινωνικές όψεις της Κατοχής, ενώ τοποθετώ τους λαϊκούς μουσικούς στο επίκεντρο των γεγονότων. Τα ερωτήματά μου περιστρέφονται γύρω από τον κύριο άξονα που ορίζω, σχετικά με τη δραστηριότητα των λαϊκών μουσικών, ενώ αναρωτιέμαι αν συνεχίζουν να παίζουν, πώς συνδέονται με την κοινωνία και αν θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για μια τύπου κοινωνική αντίσταση/ πράξη αντίστασης με τη χρήση της μουσικής. Προσδοκώ να αναγνώσω τη νοηματοδότηση του ρόλου και της αποστολής τους μέσα από τον αυτοπροσδιορισμό τους και τις επιτελεστικές δράσεις τους, και να πάρω απαντήσεις σχετικά με το πού και το πώς τοποθετούνται κοινωνικοπολιτικά. Μέσα από την οριακή και κρίσιμη εποχή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όπου μεμονωμένα και συλλογικά υποκείμενα καλούνται να πάρουν θέση επεξεργαζόμενα και αναστοχαζόμενα τη συνθήκη και την ύπαρξή τους, ερευνώ πώς βιώνουν την αλλαγή των συνθηκών ζωής τους, την πείνα, τις απαγορεύσεις, τη μαύρη αγορά, την Αντίσταση, τις τεταμένες συνθήκες. Πώς επιχειρούν να επαναπροσαρμοστούν, να βρουν και να διαμορφώσουν νέες σταθερές. Σε τι έγκειται μια νέα αυτονομία κι ένας νέος ρεαλισμός στις προσεγγίσεις τους; Μετά τους ερευνητικούς προβληματισμούς και τη διατύπωση ορισμένων μεθοδολογικών παρατηρήσεων, ασχολούμαι με το ιστορικό πλαίσιο, δίνοντας εικόνες της Αθήνας από το 1941- 1944, αλλά και πρότερες σχετικές με το μουσικό πεδίο. Έπειτα παρουσιάζονται τα υποκείμενα της έρευνας, συλλέγω πληροφορίες της ζωής τους μέσα από το πώς μιλούν για τα παιδικά τους χρόνια, για το πώς ξεκίνησαν να παίζουν μουσική και πώς συνέχισαν. Ακούγοντας τις φωνές τους παρατηρώ πώς δομούν την κοσμοθεωρία τους και πώς τοποθετούνται σταδιακά στη ζωή, οδηγώντας μας στην ανίχνευση του χώρου. Είναι δομικής σημασίας να δούμε σε ποιους χώρους δραστηριοποιούνται οι λαϊκοί μουσικοί, πού εργάζονται, παίζουν και τραγουδούν, ποιο είναι το πεδίο δράσης τους συμπεριλαμβανομένων των προσώπων, ιδιοκτητών και πελατών, πώς τοποθετούνται μέσα σε αυτό, αλλά και τι ρόλο μπορεί να επιτελεί αυτός ο χώρος. Σταδιακά κινούμαστε προς τη διερεύνηση της δημόσιας παρέμβασης των λαϊκών μουσικών, την αλληλεπίδραση μεταξύ τους και με το κοινό τους. Ολοκληρώνοντας την εργασία επιχειρώ να μπω στη σφαίρα του κοινωνικού τους ρόλου, παρατηρώ τη θέση που λαμβάνουν ως μέρος της κοινωνίας, πώς δραστηριοποιούνται -όχι απαραίτητα σε σχέση με τη μουσική, αν εμπλέκονται στην πολιτική πραγματικότητα και με ποιο τρόπο. Με ενδιαφέρει να δω το πώς νοηματοδοτούν το ρόλο και το έργο τους, αν θεωρούν πως έχουν κάποια αποστολή και κατά πόσο πιστεύουν ότι η στάση τους αποτελεί πολιτική θέση. Η έρευνά μου βασίστηκε κυρίως σε συνεντεύξεις των λαϊκών μουσικών, οι οποίες είναι αναρτημένες στο αρχείο Κουνάδη, κάποιες στο αρχείο της ΕΡΤ και σε άλλες τοποθεσίες στο διαδίκτυο. Βασίστηκα επίσης στις αυτοβιογραφίες και βιογραφίες τους, καθώς και σε σημεία της κατατεθειμένης δευτερογενούς βιβλιογραφίας που σχετίζονται με τα ερωτήματά μου.