Οι εκλογές του 1958: η ανάδειξη της ΕΔΑ στην αξιωματική αντιπολίτευση και οι συνακόλουθες κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις

Αντικείμενο της παρούσης εργασίας είναι η εκλογική επιτυχία της Ενιαίας Δημοκρατικής Αριστεράς (ΕΔΑ) στην αναμέτρηση της 11ης Μαΐου του 1958 και οι εξελίξεις που πυροδότησε το εν λόγω αποτέλεσμα στο κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο εκείνης της περιόδου. Η έως ένα βαθμό αναπάντεχη άνοδος της ΕΔΑ και η θεσμική της αναβάθμιση στον ρόλο της αξιωματικής αντιπολίτευσης εννέα χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου Πολέμου λειτούργησε ως θρυαλλίδα σημαντικών εξελίξεων, οι οποίες καθόρισαν εν πολλοίς τις επιλογές ολόκληρου του μετεμφυλιακού πλέγματος εξουσίας και συνετέλεσαν καθοριστικά στην επάνοδο στην πρώιμη μετεμφυλιακή «κανονικότητα», μέσω της όξυνσης των κατασταλτικών μέτρων εναντίον του κόσμου της Αριστεράς και της δυναμικής επανεμφάνισης της διαιρετικής τομής «εθνικοφρόνων – μη εθνικοφρόνων» κομμάτων και πολιτών. Παράλληλα, πρόθεση του γράφοντος μέσα από την διάρθρωση αυτής της εργασίας είναι να αναδείξει τις συνθήκες εκείνες, κοινωνικές, πολιτικές, οικονομικές και εθνικές, που λειτούργησαν προνομιακά για την εκλογική ενίσχυση της Αριστεράς, να ερμηνεύσει την αριστερή επιλογή του εκλογικού σώματος στο δεδομένα ζοφερό για τη δημοκρατία, τον κοινοβουλευτισμό και τις προοδευτικές ιδέες περιβάλλον της δεκαετίας του 1950 αλλά και να εγείρει προβληματισμούς σχετικά με την επαναστατική και ανατρεπτική φυσιογνωμία της ΕΔΑ και τον βαθμό που, ο νόμιμος αυτός εκφραστής της Αριστεράς, συνιστούσε ουσιαστική απειλή για την αστική κοινοβουλευτική δημοκρατία. Για τους λόγους αυτούς, στο πρώτο μέρος της εργασίας παρουσιάζονται τα πέντε εκλογικά αποτελέσματα της πρώτης μεταπολεμικής δωδεκαετίας, μέχρι δηλαδή και την εκλογική αναμέτρηση της 4ης Οκτωβρίου του 1956, ώστε να εμπεδωθεί από τον αναγνώστη η εκλογική επιρροή των σχημάτων της Αριστεράς έως την καθοριστική, όπως αποδείχθηκε, εκλογική μάχη του 1958. Στα επόμενα κεφάλαια παρουσιάζονται οι προσπάθειες ανασύνθεσης του αριστερού χώρου μέσα σε ένα πλαίσιο αμφιταλαντεύσεων, υπαναχωρήσεων, παλινωδιών, λαθεμένων στρατηγικών και διαφωνιών, που εν τούτοις οδήγησαν στη δημιουργία του αριστερού αρχικά συνασπισμού της ΕΔΑ, καθώς και οι βασικές συνιστώσες των πολιτικών θέσεων του κόμματος, που οδήγησαν στη διαμόρφωση ενός μετριοπαθούς στον πυρήνα του, τουλάχιστον κατά την εκτίμηση του γράφοντος, ρεφορμιστικού - μεταρρυθμιστικού προγράμματος, οι βασικότερες θέσεις του οποίου αφορούσαν προτάσεις αστικοδημοκρατικού χαρακτήρα που δεν ευαγγελίζονταν την καθεστωτική αλλαγή αλλά την εξυγίανση της πολιτικής ζωής, την εμβάθυνση του κράτους πρόνοιας, την βελτίωση της ζωής των εργαζόμενων τάξεων, την άρση των μετεμφυλιακών περιοριστικών μέτρων και την αναπροσαρμογή της εξωτερικής πολιτικής της χώρας με κύριο στόχο την αποδέσμευση από τον ασφυκτικό κλοιό των δυτικών συμμάχων. Η μετριοπαθής αυτή λογική του κόμματος πιστοποιούταν άλλωστε και από την τακτική του να τείνει χείρα συνεργασίας στις φίλιες και όμορες, κατά την εκτίμησή του, κεντρώες πολιτικές δυνάμεις, από την θεσμική και κοινοβουλευτική του συνέπεια αλλά και από την, ανά περιόδους, ένταξη στις τάξεις του προσωπικοτήτων της Κεντροαριστεράς και ευρύτερα του δημοκρατικού φιλελεύθερου χώρου. Επίσης, επιχειρείται η προσπάθεια χαρτογράφησης της εκλογικής επίδοσης της ΕΔΑ στις εκλογές του Μαΐου του 1958 με απώτερους στόχους την εις βάθος κατανόηση των αιτιών της μαζικής μετακίνησης ευρέων στρωμάτων του πληθυσμού προς την Αριστερά αλλά και την διεισδυτικότερη ανάγνωση των πολιτικών γνωρισμάτων και των ιδεολογικών καταβολών των εν λόγω στρωμάτων. Στο τελευταίο μέρος παρουσιάζεται εκτενώς η αντίδραση των βασικότερων φορέων του αστικού Τύπου στην εκλογική εκτόξευση της ΕΔΑ, με κύριους στόχους αφενός τον εντοπισμό των πιθανών διαφορών μεταξύ δεξιών και κεντρώων εφημερίδων και αφετέρου την ανάδειξη του τρόπου με τον οποίο οι εν λόγω εφημερίδες, που απηχούσαν τις αντιλήψεις, τις ανησυχίες και τους φόβους της οικονομικής και πολιτικής ελίτ της εποχής, προσέλαβαν το εκλογικό αποτέλεσμα. Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στις επιλογές του αστικού κράτους και των κυριότερων εκφραστών του για την αντιμετώπιση του λεγόμενου «κομμουνιστικού κινδύνου» είτε μέσω της ενίσχυσης του αστυνομικού κράτους είτε μέσω της λήψης μέτρων για την ανακούφιση των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων είτε μέσω της επίσπευσης των διαδικασιών για την ενοποίηση του κεντρώου χώρου.