Οι πολιτικές για τις ευπαθείς ομάδες της Τοπικής Αυτοδιοίκησης: οι περιπτώσεις των Δήμων Καλλιθέας και Νέας Σμύρνης

Η «κοινωνική ευπάθεια» συνδέεται άμεσα με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά πληθυσμιακών ομάδων, τα οποία ορίζουν με σαφήνεια τις «ευπαθείς κοινωνικά ομάδες», λόγω του υψηλού κινδύνου και των πιθανοτήτων που αντιμετωπίζουν να υποστούν κοινωνικό αποκλεισμό. Ως «ευάλωτες ομάδες πληθυσμού» χαρακτηρίζονται εκείνες οι πληθυσμιακές ομάδες που δυσχεραίνεται η ένταξή τους στην κοινωνικοοικονομική ζωή λόγω σωματικών και ψυχικών παραγόντων. Σε αυτές ανήκουν άτομα που είναι ανάπηρα, που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας ή νοητικής υστέρησης, καθώς και άτομα εξαρτημένα ή απεξαρτημένα από ουσίες, καθώς και άτομα με γλωσσικές, θρησκευτικές ή πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, κ.ά.Αντικείμενο της συγκεκριμένης εργασίας είναι η διερεύνηση των παρεμβάσεων κοινωνικής προστασίας των δύο δήμων της Αττικής, του Δήμου Καλλιθέας και του Δήμου Νέας Σμύρνης, όπως διαμορφώθηκαν μετά από μια δεκαετία διεθνούς οικονομικής κρίσης. Η υπόθεση εργασίας είναι ο σημαντικός ρόλος της τοπικής αυτοδιοίκησης στην εφαρμογή κοινωνικής πολιτικής προς τις ευπαθείς ομάδες ο οποίος δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες.Η εργασία αυτή στηρίζεται στη διεθνή βιβλιογραφική επισκόπηση, όπου μέσω αυτής γίνεται αναφορά στις θεωρητικές πτυχές και αναγνώσεις επί του κεντρικού ζητήματος και του ευρύτερου πλαισίου. Επίσης, εξετάζει με ποιους τρόπους έχει η θεωρία απαντήσει στα κεντρικά ερωτήματα της συγκεκριμένης εργασίας. Ως προς την μεθοδολογία που ακολουθεί η παρούσα εργασία είναι η ποιοτική έρευνα, μέσω δέκα συνεντεύξεων, οι οποίες έχουν συγκεκριμένους άξονες και λήφθηκαν από συντονιστές και υλοποιητές προγραμμάτων Κοινωνικής Πολιτικής των Δήμων Καλλιθέας και Νέας Σμύρνης, σε συνδυασμό με τις ποσοτικές μετρήσεις και τα στοιχεία που διαθέτουν οι διευθύνσεις κοινωνικής πολιτικής των συγκεκριμένων Δήμων.Όπως θα φανεί σε αυτήν την εργασία, οι μηχανισμοί της κοινωνικής προστασίας στην Ελλάδα διατηρήθηκαν αποσπασματικοί και αδύναμοι, επειδή δεν πέτυχαν τη δημιουργία ενός πλήρους και αποτελεσματικού φάσματος υπηρεσιών και παροχών. Η κοινωνική πολιτική στην Ελλάδα παραμένει αναιμική, με ατελείς παρεμβάσεις κοινωνικής προστασίας. Σε τοπικό επίπεδο, ενώ οι δήμοι αναλαμβάνουν σταδιακά σημαντικό ρόλο στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής, ωστόσο, τόσο σε επίπεδο κοινωνικής πολιτικής, όσο και σε αυτό της κοινωνικής προστασίας, παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες και ο ρόλος και οι παρεμβάσεις τους είναι αναιμικές. Συνεπώς, παρατηρείται ένα διπλό έλλειμμα το οποίο προκαλείται τόσο από τους φορείς της αυτοδιοίκησης, όσο και από την κοινωνική προστασία που οργανώνεται από τον επίσημο τομέα και διοχετεύεται στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής στο τοπικό επίπεδο. Εξαιτίας, αυτού του διπλού ελλείμματος, πλέον έχει περιοριστεί ο ρόλος της αυτοδιοίκησης σε αυτόν του τοπικού διανομέα των κεντρικών πολιτικών.Επίσης, ενώ οι τοπικοί αυτοδιοικητικοί φορείς θεωρούν πως καλύπτουν επαρκώς τις κοινωνικές ανάγκες των ευπαθών ομάδων, εντός των ορίων της χωρικής του επικράτειας, ωστόσο, η σημαντική έλλειψη ουσιαστικών διαδικασιών καταγραφής, διαχείρισης και αξιοποίησης των δεδομένων των ευπαθών ομάδων, με επιστημονικό και ορθολογικό τρόπο, αποτελεί ανασταλτικό παράγοντα για την ρεαλιστική απεικόνιση της αποτελεσματικότητας της εφαρμογής κοινωνικής πολιτικής στο τοπικό επίπεδο και πιο συγκεκριμένα στους Δήμους Καλλιθέας και Νέας Σμύρνης.Επιπλέον, ως προς τη συνεργασία των τοπικών φορέων άσκησης Κοινωνικής Πολιτικής με τους αντίστοιχους φορείς σε κεντρικό επίπεδο κρίνεται ως αρκετά ικανοποιητική, ωστόσο, παρατηρούνται οι σημαντικές ελλείψεις που έχουν οι Δήμοι σε υλικούς πόρους και δομές, καταρτισμένο και επαρκές υπαλληλικό προσωπικό, καθώς και ο εγκλωβισμός τους από τον κεντρικό σχεδιασμό εφαρμογής κοινωνικήςπολιτικής, που τους έχει μετατρέψει σε τοπικούς διανομείς κοινωνικών πολιτικών. Επίσης, θα γίνει αναφορά σε συγκεκριμένες προτάσεις των φορέων για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των δράσεων προς τις ευπαθείς ομάδες σε τοπικό επίπεδο.