Υλοποίηση προγράμματος εκπαίδευσης στην αυτοσυμπόνια και εφαρμογή του σε ομαδικό πλαίσιο

Η αυτοσυμπόνια αποτελεί μία σχετικά πρόσφατη έννοια στη δυτική σκέψη αν και η ύπαρξή της στην ανατολική φιλοσοφία και συγκεκριμένα στη βουδιστική φιλοσοφία χρονολογείται αιώνες πριν (Davidson and Harrington, 2002). Η αυτοσυμπόνια, έτσι όπως έχει οριστεί από την Neff (2003a), αφορά σε μια στάση ζεστασιάς και αποδοχής απέναντι στις πλευρές του εαυτού μας σε στιγμές πόνου ή αποτυχίας. Ο πόνος αυτός μπορεί να προέρχεται είτε από τις εξωτερικές συνθήκες της ζωής, όταν αυτές είναι επώδυνες, είτε από τις πράξεις του ίδιου του ατόμου, τις αποτυχίες ή τις προσωπικές του αδυναμίες (Neff, 2009). Η έννοια της αυτοσυμπόνιας αποτελείται από τρία βασικά χαρακτηριστικά: την καλοσύνη και την κατανόηση απέναντι σε αρνητικές πλευρές του εαυτού, τη θεώρηση της ελαττωματικότητας ή των αρνητικών εμπειριών που βιώνει το άτομο ως μέρος της συνολικής ανθρώπινης εμπειρίας και την ενσυνειδητότητα, δηλαδή τη διατήρηση επώδυνων σκέψεων και συναισθημάτων σε μια ενσυνείδητη ενημερότητα, σε μια συναισθηματική ισορροπία και γαλήνη (Barnard and Curry, 2011. Neff, 2003a). Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι η αυτοσυμπόνια σχετίζεται θετικά με πολλές έννοιες της θετικής ψυχολογίας, όπως τα θετικά συναισθήματα (Neff, Rude, and Kirkpatrick, 2007), η υποκειμενική ευτυχία και η ικανοποίηση από τη ζωή (Heffernan, Griffin, McNulty, and Fitzpatrick, 2010. Νeff, 2011. Neff and Costigan, 2014). Συνολικά, η προσέγγιση των επώδυνων καταστάσεων με αυτοσυμπονετικό τρόπο φαίνεται να διευκολύνει την ανάπτυξη τόσο του εαυτού όσο και την σχέση με τους άλλους (Neff, Kirkpatrick, and Rude, 2007). Σκοπός της παρούσας διατριβής είναι η δημιουργία ενός προγράμματος εκπαίδευσης στην αυτοσυμπόνια και η εφαρμογή του σε ομαδικό πλαίσιο. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού πραγματοποιήθηκαν τρείς έρευνες οι οποίες και ολοκληρώθηκαν με την συγγραφή και δημοσίευση τριών άρθρων σε επιστημονικά περιοδικά με κριτές. Η πρώτη έρευνα αφορά στον έλεγχο των ψυχομετρικών ιδιοτήτων της Κλίμακας της Αυτοσυμπόνιας σε ελληνικό πληθυσμό. Σκοπός της έρευνας ήταν η δημιουργία ενός έγκυρου και αξιόπιστου ψυχομετρικού εργαλείου. Τα αποτελέσματα έδειξαν ικανοποιητικές ψυχομετρικές ιδιότητες του εργαλείου στον ελληνικό πληθυσμό. Η δεύτερη έρευνα αφορά στην δημιουργία ενός πιλοτικού προγράμματος εκπαίδευσης ατόμων στην αυτοσυμπόνια. Σκοπός του προγράμματος ήταν η xii διερεύνηση της δυνατότητας διδασκαλίας της αυτοσυμπόνιας, εξετάζοντας παράλληλα και τη σχέση ανάμεσα στην αυτοσυμπόνια και άλλες πτυχές της ψυχολογικής ευημερίας, όπως και δείκτες ψυχολογικών δυσκολιών. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας έδειξαν ότι εκπαιδεύοντας τους ανθρώπους να συμπεριφέρονται με μεγαλύτερη συμπόνια προς τον εαυτό τους, όταν βρίσκονται σε μία δύσκολη κατάσταση, έχει σημαντικά οφέλη στην ψυχική τους υγεία. Η τρίτη έρευνα αφορά στην υλοποίηση του Προγράμματος Αυτοσυμπόνιας σε μία ομάδα γυναικών θυμάτων ενδοοικογενειακής βίας. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η συμμετοχή αυτών των γυναικών στο συγκεκριμένο πρόγραμμα ενίσχυσε όχι μόνο την αυτοσυμπόνια, αλλά αύξησε ταυτοχρόνως τα επίπεδα θετικών συναισθημάτων, υποκειμενικής ευτυχίας και ψυχικής ανθεκτικότητας, ενώ μείωσε τα επίπεδα των αρνητικών συναισθημάτων και των συμπτωμάτων κατάθλιψης, άγχους και στρες. Στο σύνολο τους τα αποτελέσματα αυτά μας παρέχουν σαφής ενδείξεις όσον αφορά στα οφέλη της αυτοσυμπόνιας, αλλά και στο γεγονός ότι η αυτοσυμπόνια μαθαίνεται και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο προαγωγής και ενίσχυσης της ψυχικής υγείας του ατόμου. Ακόμα η υλοποίηση ενός τέτοιου προγράμματος σε ομάδες του πληθυσμού, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη ανάγκη στο να μάθουν να διαχειρίζονται τις δυσκολίες της καθημερινότητας, είναι υψίστης σημασίας, καθώς τα άτομα ή οι ομάδες που βρίσκονται σε προσωπική ή συλλογική κρίση χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής και φροντίδας. Τέλος, οι περιορισμοί της παρούσας έρευνας θα συζητηθούν με την προοπτική να δώσουν νέες κατευθύνσεις στον τομέα της έρευνας της θετικής ψυχολογίας, φωτίζοντας περισσότερο τα κομμάτια της αυτοσυμπόνιας τόσο σε θεωρητικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.