Η παρακίνηση στις ειδικές υπηρεσίες διαχείρισης και τις επιτελικές δομές του ΕΣΠΑ

Η διοικητική επιστήμη έχει τις ρίζες της στους αρχαίους χρόνους. Στους νεότερους χρόνους, ήδη από τον 17ο αιώνα, πρόδρομοί της ήταν η επιστήμη του Καμεραλισμού και η Αστυνομική επιστήμη. Τελικά, η διοικητική επιστήμη γεννήθηκε στην Ευρώπη μεταξύ 18ου και 19ου αιώνα. Η εξέλιξη της θεώρησης της συνεισφοράς του εργαζομένου στην παραγωγή, την ευημερία της οικονομικής μονάδας στην οποία εργάζεται και της κοινωνίας γενικότερα, οδήγησε σε τέσσερις θεωρήσεις. Την κλασική ή μηχανιστική προσέγγιση της έρευνας της δομής της διοίκησης, η οποία αποτελείται από τρείς επιμέρους προσεγγίσεις: Τη νομική Την κοινωνιολογική Την εργαλειακή Την προσέγγιση της έρευνας του ανθρώπινου παράγοντα στην διοίκηση, η οποία αποτελείται από: Την θεωρία των ανθρωπίνων σχέσεων, πατέρας της οποία ήταν ο Elton Mayo Τις θεωρίες της παρακίνησης οι οποίες με την σειρά τους χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Η πρώτη κατηγορία ονομάζεται θεωρίες περιεχομένου. Οι εν λόγω θεωρίες δίνουν έμφαση στο περιεχόμενο της παρακίνησης και ασχολούνται με τις ανάγκες των ανθρώπων και τους τρόπους ικανοποίησής τους. Εξετάζουμε τις κάτωθι θεωρίες περιεχομένου: Ø Την θεωρία της ιεράρχησης των αναγκών κατά Maslow Ø Την θεωρία ERG του Alderfer Ø Tην θεωρία των δύο παραγόντων, υγιεινής και κινήτρων, του Herzberg Ø Tην θεωρία Χ και Ψ, του Mc Gregor Ø Την θεωρία των αναγκών, του Mc Clelland Η δεύτερη κατηγορία ονομάζεται θεωρίες διαδικασίας. Οι συγκεκριμένες θεωρίες υποστηρίζουν ότι η παρακίνηση είναι μια διαδικασία κατά την οποία το άτομο το οποίο μπορεί να μαθαίνει από τις προηγούμενες εμπειρίες του, καθώς επίσης και ότι συλλέγει, αναλύει και αξιοποιεί εμπειρίες για την λήψη των αποφάσεών του. Εξετάζουμε τις κάτωθι θεωρίες περιεχομένου: Ø Την θεωρία της δικαιοσύνης – ισότητας, του Adams Ø Την θεωρία των προσδοκιών του Vroom Ø Tην θεωρία της στοχοθέτησης Ø Tην θεωρία της ενίσχυσης Ø Το μοντέλο των χαρακτηριστικών της εργασίας των Hackman και Oldman Την ορθολογική προσέγγιση. Τις σύγχρονες προσεγγίσεις. Η υλοποίηση της περιφερειακής πολιτικής της Ε.Ε., σε κάθε περίπτωση λαμβάνει χώρα στις περιφέρειες στις οποίες κατά το στάδιο του προγραμματισμού των πολυετών προγραμμάτων, έχει επιλεγεί να κατευθυνθούν οι πόροι των ταμείων. Αυτό σημαίνει ότι απαραίτητη προϋπόθεση, για την απρόσκοπτη ροή των πόρων, την απορρόφηση των ενωσιακών κονδυλίων και την διοικητική προετοιμασία του ελέγχου και της υλοποίησης των πολυετών προγραμμάτων, είναι η ύπαρξη στα κράτη μέλη ικανών διοικητικών μηχανισμών. Έτσι στην χώρα μας κρίθηκε απαραίτητη η δημιουργία ενός συστήματος διαχείρισης συγχρηματοδοτούμενων έργων, έξω από τις ήδη υπάρχουσες κρατικές δομές. Κατά την διάρκεια υλοποίησης του Α’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, διαπιστώθηκαν οι αδυναμίες της ελληνικής δημόσιας διοίκησης ως προς την διαχείριση και έλεγχο των συγχρηματοδοτούμενων δράσεων. Έτσι με το Π.Δ. 113/1992 (ΦΕΚ 50 Α) προβλέφθηκε θεσμικά ο προπομπός των Ειδικών Υπηρεσιών. Κατά την διάρκεια υλοποίησης του Β’ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης και παρά το γεγονός ότι προέκυψε σειρά προβλημάτων και δυσλειτουργιών που αφορούσαν τους μηχανισμούς διαχείρισης, θετικά επέδρασε η ίδρυση της Μονάδας Οργάνωσης της Διαχείρισης Αναπτυξιακών Προγραμμάτων Α.Ε. (ΜΟΔ Α.Ε.). Περνώντας στο Γ’ ΚΠΣ, με το νόμο Ν. 2860/2000 (ΦΕΚ 251 Α), τέθηκε για πρώτη φορά στην χώρα μας το πλαίσιο για την διαχείριση, παρακολούθηση και έλεγχο υλοποίησης, μιας προγραμματικής περιόδου. Με το νόμο Ν. 2860/2000 (ΦΕΚ 251 Α) προβλέφθηκε, η διαχείριση κάθε Επιχειρησιακού Προγράμματος να ασκείται μέσω ειδικής υπηρεσίας. Ανάλογοι νόμοι ψηφίστηκαν για την υλοποίηση του ΕΣΠΑ 2007 -2013 και του ΕΣΠΑ 2014 – 2020, κατά την διάρκεια υλοποίησης των οποίων, διατηρείται σε γενικές γραμμές το ήδη υπάρχον πρότυπο των δομών διαχείρισης συγχρηματοδοτούμενων έργων. Η στελέχωση των Ειδικών Υπηρεσιών διαχρονικά πραγματοποιείται με προσλήψεις ειδικού επιστημονικού προσωπικού από την ΜΟΔ Α.Ε. και μετακινήσεις ή αποσπάσεις προσωπικού από τον δημόσιο και ευρύτερο δημόσιο τομέα. Κατά την διάρκεια του ΕΣΠΑ 2014 – 2020 οι νέες προσλήψεις ή αποσπάσεις προσωπικού θα πραγματοποιούνται μετά από διαγωνιστική διαδικασία. Σε αντίθεση με τις προηγούμενες προγραμματικές περιόδους, στους νόμους οι οποίοι αφορούν την υλοποίηση του ΕΣΠΑ 2007 – 2013 και 2014 – 2020 γίνεται λόγος για ενιαίο σύστημα διοίκησης προσωπικού, το οποίο όμως δεν έχει υλοποιηθεί στην πράξη. Έτσι το σύστημα διοίκησης του προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών αποτελείται από επιμέρους διατάξεις οι οποίες τροποποιούνται ανά προγραμματική περίοδο και οι οποίες αφορούν τα συστήματα: αποσπάσεων – κινητικότητας καθορισμού των χρηματικών αποδοχών αξιολόγησης προσωπικού αξιολόγησης, επιλογής, ορισμού και παύσης προϊσταμένων υπηρεσιακής εξέλιξης εκπαίδευσης πειθαρχικού ελέγχου. Διαχρονικά παρατηρούμε ότι τα ανωτέρω συστήματα δεν εφαρμόζονται με ενιαίο τρόπο για το σύνολο του προσωπικού που εργάζεται στις Ειδικές Υπηρεσίες, αλλά υπάρχουν διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον φορέα προέλευσής του. Μέρος της εργασίας αποτελεί η, μέσω ερωτηματολογίου, διερεύνηση της γνώμης του ίδιου του προσωπικού που εργάζεται στις δομές διαχείρισης των συγχρηματοδοτούμενων έργων. Γνώμη η οποία είναι χρήσιμη για την διερεύνηση των δυνατοτήτων βελτίωσης του συστήματος διοίκησης προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών, κατά τρόπο ώστε να συμβάλει στην αύξηση της παρακίνησής του κατά την διάρκεια της εργασίας του. Το εν λόγω ερωτηματολόγιο, εκτός από τις ερωτήσεις σχετικά με τα δημογραφικά στοιχεία και το εργασιακό προφίλ των ερωτώμενων, αποτελείται από τρεις κατηγορίες ερωτήσεων. Η πρώτη έχει σκοπό να διερευνηθεί η βαρύτητα επιρροής των παραδοχών της κάθε θεωρίας παρακίνησης ξεχωριστά, στην παρακίνηση του προσωπικού που εργάζεται στις δομές διαχείρισης των συγχρηματοδοτούμενων προγραμμάτων. Η δεύτερη, να εξεταστεί κατά πόσο οι παραδοχές των επικρατέστερων θεωριών παρακίνησης πληρούνται στις δομές αυτές. Τέλος η τρίτη διερευνά την άποψη του προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών, για τα επιμέρους συστήματα διοίκησής του, τα οποία έχουμε αναφέρει. Από την πρώτη ομάδα ερωτήσεων προκύπτει ότι την μεγαλύτερη βαρύτητα επιρροής παρουσιάζει η θεωρία των Χ και Υ του Mc Gregor και ακολουθούν αυτές των δύο παραγόντων του Herzberg, δικαιοσύνης - ισότητας του Adams, ERG του Alderter, των χαρακτηριστικών της εργασίας και των προσδοκιών του Vroom. Οι θεωρίες των ανθρωπίνων σχέσεων, των αναγκών του Mc Clelland, της στοχοθέτησης και της ενίσχυσης, παρουσιάζουν αισθητά χαμηλότερη βαρύτητα επιρροής από τις προηγούμενες. Από την δεύτερη ομάδα ερωτήσεων προκύπτει ότι ο τρόπος διοίκησης του προσωπικού τείνει προς τον δημοκρατικό, ο οποίος είναι αυτός που ενδείκνυται περισσότερο για τις εν λόγω Υπηρεσίες. Επίσης ότι παρουσιάζονται μεγάλα περιθώρια παρακίνησης των προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών, μέσω της βελτίωσης της ικανοποίησής τους από παράγοντες οι οποίοι αναφέρονται στις θεωρίες παρακίνησης με την μεγαλύτερη βαρύτητα. Από την τρίτη ομάδα ερωτήσεων προκύπτει ότι το προσωπικό των Ειδικών Υπηρεσιών θεωρεί ότι διάρκεια των αποσπάσεων λειτουργεί θετικά ως προς την απόδοσή του αλλά χρειάζεται βελτίωση. Επίσης προκύπτει βαθμός δυσαρέσκειας, ο οποίος διαφοροποιείται ανάλογα με την προέλευση του προσωπικού, ως προς το ύψος και την δικαιοσύνη των χρηματικών αποδοχών, το σύστημα αξιολόγησης του προσωπικού, ορισμού προϊσταμένων, υπηρεσιακής εξέλιξης, εκπαίδευσης και πειθαρχικού ελέγχου. Τελικό συμπέρασμα και πρόταση της παρούσας εργασίας, είναι η ανάγκη θέσπισης Ενιαίου Συστήματος Διοίκησης Προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών Διαχείρισης και τις Επιτελικών Δομών του ΕΣΠΑ, η οποία και θα επιφέρει το επιθυμητό παρακινητικό αποτέλεσμα σύμφωνα με τις θεωρίες που αναλύουμε. Άλλωστε με την ανάγκη αυτή συμφωνεί το 88,20% των ερωτηθέντων και την επιδιώκει διαχρονικά μέσω του συνδικαλιστικού του οργάνου. Σύμφωνα με το Ν. 4314/2014 (ΦΕΚ 265 Α), προβλέπεται κοινό σύστημα: Αποσπάσεων και κινητικότητας. Καθορισμού των χρηματικών αποδοχών. Αξιολόγησης του προσωπικού. Αξιολόγησης, επιλογής, ορισμού και παύσης προϊσταμένων. Υπηρεσιακής εξέλιξης. Τα ανωτέρω επιμέρους συστήματα τα οποία αφορούν την διοίκηση του προσωπικού, δεν μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα, παρά μόνο μετά την έκδοση απαιτούμενων νόμων ή υπουργικών αποφάσεων. Η έκδοσή τους, μαζί με την θέσπιση και υλοποίηση κοινού συστήματος: εκπαίδευσης και πειθαρχικού ελέγχου θα είχε ως αποτέλεσμα την de facto θέσπιση και υλοποίηση του Ενιαίου Συστήματος Διοίκησης Προσωπικού των Ειδικών Υπηρεσιών Διαχείρισης και των Επιτελικών Δομών του ΕΣΠΑ. Δεδομένου ότι η κατεύθυνση για την θέσπισή του έχει ήδη δοθεί από τον ίδιο τον νομοθέτη, μένει η απόφαση για την πρακτική εφαρμογή του, η θα μπορούσε να επιφέρει το επιθυμητό παρακινητικό αποτέλεσμα.