Το ισοζύγιο πληρωμών στην Ελλάδα μετά την ένταξή της στην Ο.Ν.Ε και η σημασία του για την ελληνική οικονομία

Η παρούσα εργασία διερευνά τη διαχρονική εξέλιξη του ισοζυγίου πληρωμών στην Ελλάδα την περίοδο 2001-2015 δίνοντας έμφαση στο ζήτημα των χρόνιων ελλειμμάτων του και των εγγενών προβλημάτων μειωμένης ανταγωνιστικότητας και υπερκατανάλωσης που αυτά αντανακλούν. Μελετώντας σε βάθος την κατάσταση του εξωτερικού ισοζυγίου μιας χώρας, μπορούν να γίνουν φανερές οι δυνατότητες και οι αδυναμίες της, καθώς και οι μελλοντικές προοπτικές της. Το ισοζύγιο εξωτερικών συναλλαγών αντανακλά τη δομή της χώρας, την κλαδική της διάρθρωση, το θεσμικό της πλαίσιο, τον εκσυγχρονισμό ή την οπισθοδρόμησή της, την νοοτροπία των πολιτών της και τις αναπτυξιακές της δυνατότητες. Διαχρονικά, η ελληνική οικονομία χαρακτηρίζεται από μόνιμα ελλείμματα στο ισοζύγιο πληρωμών, καθώς οι εισαγωγές σε χρόνια βάση υπερτερούν σε σχέση με τις πραγματοποιούμενες εξαγωγές. Η τάση αυτή ενισχύεται ακόμα περισσότερο μετά την ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Ε.Ε.), αλλά και περαιτέρω με την ένταξή μας στην Ο.Ν.Ε, το 2001. Η μεγάλη αύξηση στον όγκο των εισαγωγών οφείλεται στο γεγονός ότι τα προϊόντα/υπηρεσίες καθίστανται περισσότερο προσβάσιμα, υπάρχει μεγαλύτερη ποικιλία αγαθών σε τιμές περισσότερο συγκρίσιμες, καθώς επίσης δεν υπάρχουν συναλλαγματικοί κίνδυνοι από τη μετατροπή του νομίσματος για τις 19 χώρες που αποτελούν την Ευρωζώνη. Ο τομέας των αποκλειστικών αρμοδιοτήτων της Ένωσης περιορίζει περαιτέρω τη δράση των κρατών-μελών που άλλοτε εφάρμοζαν ως συνήθεις πρακτικές για την αναχαίτιση των ελλειμμάτων του εξωτερικού ισοζυγίου (π.χ. υποτίμηση νομίσματος, προστατευτικοί δασμοί κλπ.), στο βαθμό που τα κράτη μέλη έχουν παραχωρήσει στην Ένωση τις αρμοδιότητές τους σε ορισμένους τομείς. Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία εξελίχθηκε σε κρίση χρέους για ορισμένες χώρες όπως και η Ελλάδα, αλλά ειδικότερα από το 2010 και εντεύθεν με τους μηχανισμούς στήριξης που δημιουργήθηκαν εκ των υστέρων, τα Προγράμματα Οικονομικής Προσαρμογής που εφαρμόζονται αλλά και οι ποικίλες μεταρρυθμίσεις που έλαβαν χώρα, παρατηρείται τα 2 τελευταία χρόνια αντιστροφή της τάσης ελλειμματικού ισοζυγίου πληρωμών αλλά και για πρώτη φορά καταγράφεται θετικό ισοζύγιο για τα έτη 2014,2015. Η περαιτέρω προσπάθεια να επανακτήσει μέρος της χαμένης ανταγωνιστικότητάς της πρέπει να εστιαστεί σε τρεις παράγοντες. Πρώτον, στη μείωση του κόστους παραγωγής σε σχέση με τους εμπορικούς της εταίρους μέσω της συγκράτησης των μισθών και των περιθωρίων κέρδους. Δεύτερον, στην αύξηση της παραγωγικότητας και στη στροφή προς κλάδους υψηλότερης προστιθέμενης αξίας και εξωστρέφειας. Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις σε παραγωγικό εξοπλισμό και νέες τεχνολογίες. Τρίτον, στη μείωση των σχετικών τιμών (και μισθών) του τομέα μη εμπορεύσιμων σε σχέση με τον τομέα εμπορεύσιμων αγαθών και υπηρεσιών, έτσι ώστε να δημιουργηθούν κίνητρα στις εταιρείες και στους εργαζόμενους να μετατοπιστούν στον τομέα των εμπορεύσιμων. Συνοψίζοντας, η συνεχής επιδείνωση του ελληνικού ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών μέχρι το 2009 και η αλματώδης αύξηση του εξωτερικού χρέους της χώρας κατά την τελευταία δεκαετία οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην απώλεια ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας. Για να καταφέρει η Ελλάδα να διατηρήσει το εξωτερικό της χρέος σε ένα μακροχρόνια βιώσιμο επίπεδο, απαραίτητη προϋπόθεση είναι η δημιουργία εμπορικών πλεονασμάτων. Η σταδιακή προσαρμογή της οικονομίας από δραστηριότητες που τροφοδοτούνται από τη συνεχή αύξηση της εγχώριας ζήτησης σε δράσεις που θα στηρίζονται στη διεθνώς ανταγωνιστική εγχώρια παραγωγή απαιτεί πράγματι σημαντικό χρόνο αλλά συνιστά ταυτόχρονα αναγκαία συνθήκη για την επανεκκίνηση της οικονομίας και την επίτευξη υψηλών ρυθμών ανάπτυξης.