Επικινδυνότητα και ψυχιατρική μεταρρύθμιση στην Ελλάδα: η διαχείριση της ακούσιας νοσηλείας των ψυχικά πασχόντων

Η παρούσα εργασία μελετά την έννοια επικινδυνότητας σε συνάρτηση με την έννοια της ψυχικής ασθένειας, έτσι όπως αυτή εμφανίζεται μέσα από την εξέταση του πληθυσμού των ακούσια νοσηλευόμενων ψυχικά πασχόντων, των ατόμων δηλαδή τα οποία νοσηλεύονται παρά τη θέλησή τους σε μια ψυχιατρική δομή κατόπιν δικαστικής απόφασης, γνωστών και ως «εισαγγελικών». Εξετάζει τους λόγους, τις θεσμικές, ιδεολογικές και διαχειριστικές πρακτικές του ελληνικού συστήματος ψυχιατρικής περίθαλψης -έτσι όπως το τελευταίο οργανώνεται υπό το πρίσμα του παραδείγματος της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης- σε σχέση με τον πληθυσμό των ακούσια νοσηλευομένων. Εξετάζει επίσης τις θεωρητικές και εργαλειακές συνιστώσες του νομικού και δικαστικού συστήματος, έτσι όπως αυτό εμπλέκεται στην διαδικασία της ακούσιας νοσηλείας. Η μελέτη ακολουθεί ποιοτικού τύπου μεθοδολογία, βασισμένη κυρίως στα εργαλεία της συμμετοχικής παρατήρησης και της συνέντευξης. Παρουσιάζονται και αναλύονται οι νεότευκτες αναπαραστάσεις αναφορικά με το ποιόν του «επικίνδυνου ψυχασθενή», και επιπλέον εξετάζεται η τυπολογία των επίσημων και άτυπων λόγων (discourses) η οποία δομεί το σύγχρονο μοντέλο περί επικινδυνότητας και της διαχείρισής της από το σύστημα παροχής ψυχιατρικών υπηρεσιών, έτσι όπως αυτό συνδέεται και επηρεάζεται διαλεκτικά από το νομικό και δικαστικό σύστημα. Φαίνεται ότι η εφαρμογή του μέτρου της ακούσιας νοσηλείας είναι δυσανάλογα μεγάλη σε σχέση με τον συνολικό όγκο των ψυχιατρικών νοσηλειών, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται πολλές στρεβλώσεις και δυσλειτουργικά φαινόμενα, τόσο σε επίπεδο κλινικής διαχείρισης των ασθενών αυτών, όσο και σε επίπεδο νομικής παρέμβασης και προάσπισης των συνταγματικών δικαιωμάτων των πασχόντων. Τα δικαιώματα των πασχόντων δεν διαφυλάσσονται επαρκώς, παρ’ όλες τις βελτιώσεις που υπάρχουν σε σχέση με παλαιότερα. Φαίνεται επίσης ότι το καθεστώς της ακούσιας νοσηλείας αποτελεί μια «εύκολη λύση», ειδικά αν συνυπολογιστεί η απουσία εναλλακτικών τρόπων παρέμβασης. Το τελευταίο επιτείνεται και λόγω α) της απουσίας εξειδικευμένων δομών νοσηλείας για άτομα στα οποία εφαρμόζεται το μέτρο αλλά δεν χρήζουν νοσηλείας β) λόγω της «υπερφόρτωσης» των δικαστικών υπηρεσιών και γ) λόγω της αδυναμίας επαρκούς δικτύωσης και διασύνδεσης των επιμέρους υπηρεσιών (ψυχιατρικό σύστημα, δικαστικές υπηρεσίες, αστυνομία). Σε μια συνολική αποτίμηση, φαίνεται ότι το μέτρο της ακούσιας νοσηλείας εφαρμόζεται για μια πλειάδα λόγων, οι οποίοι όμως ελάχιστη σχέση έχουν με την έννοια της επικινδυνότητας στις περισσότερες των περιπτώσεων. Τέλος, εξετάζονται κάποιες διαφορετικές λύσεις και προτείνεται ένα εναλλακτικό σχήμα παρέμβασης.