Πηγές και έργα στρατιωτικής ιστορίας: η Ελλάδα από την Κρητική Επανάσταση έως και τους Βαλκανικούς Πολέμους (1866-1913)

Τα πολεμικά γεγονότα από το 1866 έως το 1913, στην παρούσα εργασία, αποτελούν τη βάση για την έρευνα της εξέλιξης της στρατιωτικής ιστορίας στην Ελλάδα. Στα βιβλία-παραδείγματα της ελληνικής στρατιωτικής ιστοριογραφίας, που εντάσσονται σε τέσσερις περιόδους (1866-1909, 1910-1932, 1933-1974, 1975-2018), αναλύονται οι εξής συνιστώσες: ο/η ιστορικός, είδη στρατιωτικής ιστορίας, οι πηγές, ο ιστορικός χρόνος, η γλώσσα και ο χώρος. Παρατηρώντας τα δεδομένα των συνιστωσών αυτών διαφαίνεται ότι η μορφή του πολέμου, άτακτου (Κρητική Επανάσταση 1866-1869, Μακεδονικός Αγώνας 1904-1908) ή τακτικού (Ελληνοτουρκικός Πόλεμος του 1897, Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913), καθορίζει την ποιότητα της εγκυρότητας της συγγραφόμενης στρατιωτικής ιστορίας, καθώς στην πρώτη μορφή πολέμου δεν υφίσταται θεσμικά οργανωμένος στρατός και, συνακόλουθα, δεν υφίστανται επίσημα πολεμικά αρχεία. Ειδικότερα, από τη μελέτη των πηγών προκύπτει ότι, στην πρώτη ιστοριογραφική περίοδο (1866-1909), η στρατιωτική ιστορία στην Ελλάδα δεν έχει έναν σαφή στόχο, με τη συγγραφή περιγραφών πολεμικής δράσης από στρατιωτικούς να υπερτερεί, κυρίως, ως απάντηση-απολογία σε καταγγελίες για πλημμελή πολεμική δράση και σε δευτερεύουσα θέση να έρχεται η συγγραφή από δημοσιογράφους προς ενημέρωση των πολιτών. Στη δεύτερη ιστοριογραφική περίοδο (1910-1932), αναδεικνύεται η εθνική και εκπαιδευτική χρησιμότητα της στρατιωτικής ιστορίας. Γράφεται, ως επί το πλείστον, από δημοσιογράφους και στρατιωτικούς και το κοινό στο οποίο απευθύνεται περιλαμβάνει τόσο τον μέσο αναγνώστη ως ιστορική μνήμη όσο και τους αξιωματικούς του στρατού ως εκπαιδευτικό παράδειγμα για μελέτη της επιχειρησιακής δράσης. Στην τρίτη ιστοριογραφική περίοδο (1933-1974), υπό την επίδραση της ακαδημαϊκής γραφής – έρευνα, παράθεση πηγών, βιβλιογραφία, υποσημειώσεις –, ενισχύεται η συστηματοποίηση και η επιστημοποίηση της στρατιωτικής ιστορίας, αφενός για την υποστήριξη της στρατιωτικής εκπαίδευσης, αφετέρου για να διαφωτίσουν την πολιτικοστρατιωτική διάσταση των συνθηκών που διαμορφώνουν τις πολιτικές εξελίξεις. Τέλος, η τέταρτη ιστοριογραφική περίοδος (1975-2018), διακρίνεται από την αύξηση των ακαδημαϊκών εκδόσεων της στρατιωτικής ιστορίας, την ανάπτυξη της συνεργασίας αξιωματικών του στρατού, στρατιωτικών ιστορικών και ακαδημαϊκών ιστορικών, την ενασχόληση με εξειδικευμένα δομικά θέματα του στρατού αλλά και την προσπάθεια να μελετηθεί η σχέση των πολεμικών επιχειρήσεων με την κοινωνία και οι συνέπειές τους σε αυτή. Ως εκ τούτου, η προσοχή των ιστορικών μετατοπίζεται από την έννοια του μεγάλου και παγκόσμιου αφηγήματος, τόσο στη στρατιωτική όσο και στη γενική ιστορία, προς την αναζήτηση του επιμέρους, του τοπικού και του πιο εξειδικευμένου που εξερευνά αλλά και υπογραμμίζει την ποικιλία της ανθρώπινης εμπειρίας.