Υψηλή στρατηγική της Ρωσικής Ομοσπονδίας (2000-2017)

Η Ρωσία για αιώνες αποτελούσε έναν από τους σημαντικότερους δρώντες στη διεθνή σκακιέρα. Στη σημερινή μεταψυχροπολεμική εποχή εξακολουθεί να συνιστά κεντρικό παράγοντα διαμόρφωσης της διεθνούς πραγματικότητας και του διεθνούς συστήματος. Παρά την ιδιαίτερα δυσμενή για τη ρωσική ισχύ κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 και την μεγαλύτερη κατά τον πρόεδρο της Ρωσικής Ομοσπονδίας «γεωπολιτική καταστροφή του αιώνα», η χώρα κατόρθωσε να ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό από την πολιτική, οικονομική, κοινωνική και ιδεολογική της ήττα στο τέλος του προηγούμενου αιώνα, να διέλθει δια πυρός και σιδήρου μέσα από το ναδίρ της δεκαετίας του ΄90 και σταδιακά να αναρριχηθεί κατά την διάρκεια της δεκαετίας του 2000 εκ νέου σε κρίσιμο παίκτη της διεθνούς σκηνής. Αυτή η ανάκαμψη της ρωσικής ισχύος δεν θα μπορούσε σε καμία περίπτωση να περάσει απαρατήρητη και φυσικώς φέρνει το ζήτημα της ρωσικής υψηλής στρατηγικής και ισχύος στο επίκεντρο του διεθνολογικού ενδιαφέροντος. Το τέλος του 20ου αιώνα, της ταραχώδους δεκαετίας του ΄90 που ακολούθησε τη σοβιετική κατάρρευση και η αυγή της νέας χιλιετίας έφεραν ριζικές αλλαγές για την Ρωσία. Στην ηγεσία της βρισκόταν πλέον όχι ο πολιτικά ανεπαρκής και στερούμενος πολιτικού status Boris Yeltsin, αλλά ένας σχετικά νέος και άσημος εν πολλοίς μέχρι εκείνη την εποχή πολιτικός. Ο πολιτικός αυτός δεν ήταν άλλος από τον Vladimir Πούτιν. O τελευταίος δεν είχε διόλου εύκολο έργο. Όφειλε σε μικρό χρονικό διάστημα να ανασυστήσει μία χώρα καθημαγμένη πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και στρατιωτικά, να αναπτερώσει το πληγωμένο εθνικό φρόνημα του ρωσικού λαού και να οδηγήσει τη χώρα του σε ταχεία επανάκαμψη στη διεθνή σκακιέρα. Ωστόσο, ο δρόμος προς την κορυφή δεν θα μπορούσε να υλοποιηθεί ποτέ στον ελάχιστο χρόνο που συνεπάγεται μία προεδρική θητεία. Η ανάκτηση της χαμένης της ισχύος, του status της μεγάλης δύναμης και κυρίως η διατήρησή τους, απαιτεί τη διαμόρφωση και πιστή στις κατευθυντήριες αρχές της υλοποίηση μίας πολυδιάστατης και πολυσύνθετης μακροσκοπικής υψηλής στρατηγικής. Η υλοποίηση της ρωσικής υψηλής στρατηγικής πραγματώνεται σε πέντε βασικές διαστάσεις: α) στρατιωτική στρατηγική, β) οικονομική διάσταση, γ) εσωτερική πολιτική, δ) διεθνής νομιμοποίηση και τέλος ε) διπλωματία. Ειδικότερα, βασικός στόχος του εν λόγω πονήματος αποτελεί η διερεύνηση, κατανόηση, καθώς και η παροχή επιστημονικής γνώσης για την εναργέστερη μελέτη της ρωσικής υψηλής στρατηγικής, όπως αυτή διαμορφώθηκε από την αρχή της νέας χιλιετίας και συνεχίζει να διαμορφώνεται έως σήμερα. Επιπρόσθετα, στην εργασία αυτή θα αναλυθεί ο ακριβής τρόπος με τον οποίο η Μόσχα προωθεί τον μακροπρόθεσμο στρατηγικό σχεδιασμό της, δηλαδή οι διάφορες επιμέρους μακροσκοπικές στρατηγικές της. Θα ερευνηθεί σε βάθος ο βαθμός στον οποίο η Μόσχα χρησιμοποιεί τη στρατηγική της στρατιωτικής ανάσχεσης – επέκτασης, την στρατηγική των συμμαχιών, την στρατηγική των εξισορροπήσεων και την στρατηγική του κατευνασμού για την προάσπιση και προαγωγή των εθνικών της συμφερόντων. Όπως συμβαίνει με σχεδόν οποιαδήποτε άλλη χώρα στη διεθνή πραγματικότητα, οι στρατηγικές αυτές δεν αποτελούν αλληλοαποκλειόμενες επιλογές. Αντιθέτως, η ρωσική εξωτερική πολιτική αργά αλλά σταθερά προωθεί τα εθνικά συμφέροντα με τη χρήση μίας πολυδιάστατης υψηλής στρατηγικής. Επί παραδείγματι, εν πρώτοις, διατυπώνει στρατιωτικά δόγματα και αφιερώνει μεγάλα ποσοστά του κρατικού προϋπολογισμού στις αμυντικές δαπάνες και τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεων της. Ταυτόχρονα, χρησιμοποιεί ιδιαιτέρως αποτελεσματικά τα γιγαντιαία αποθέματα της σε φυσικούς πόρους, ακολουθώντας μια επιτυχημένη ενεργειακή στρατηγική και διπλωματία. Ακόμη, την ίδια στιγμή προωθεί διμερείς και πολυμερείς συμμαχίες με κομβικά κράτη ή προωθεί πολιτικές που υπερασπίζουν την «σφαίρα επιρροής της». Οι συγκεκριμένες στρατηγικές έχουν ως απώτερο στόχο την επιβίωση του ρωσικού κράτους στη σημερινή έντονα ανταγωνιστική διεθνή κονίστρα. Αναμφισβήτητα, καθίσταται πρόδηλη η εξόχως διαχρονική τους ισχύ και ακολούθως η εμβριθής ανάλυση τους παρέχει ένα ικανοποιητικό θεωρητικό υπόδειγμα και πλαίσιο για την μελέτη των διεθνών ζητημάτων που καλείται να αντιμετωπίσει η Ρωσική Ομοσπονδία. Παράλληλα, η εργασία θα υποστηρίξει την ιδιαίτερη σημασία που ενέχει η γεωγραφία, η οποία και κρίνεται ως θεμελιακός παράγων επηρεασμού της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής. Το έδαφος της Ρωσίας αποτελείται κυρίως από τεράστιες επίπεδες πεδιάδες, γεγονός που ιστορικά κατέστησε τη χώρα ευάλωτη και θύμα πολλών εξωτερικών επιδρομών. Κατά συνέπεια, η Ρωσία αισθάνθηκε πάντοτε την ανάγκη να δημιουργηθούν ζώνες ασφαλείας γύρω από τον πυρήνα της, διευρύνοντας το χώρο γύρω από αυτήν, ώστε να καταστεί δυσκολότερη η εισβολή. Αυτό το είδος στρατηγικής σκέψης μπορεί να φαίνεται ξεπερασμένο, ανήκοντας πλέον στο παρελθόν. Εντούτοις, έχει επηρεάσει τους Ρώσους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής μέχρι το τέλος του 20ού αιώνα και στο 21ο. Με την συγκεκριμένη ερευνητική εργασία θα επιχειρηθεί να δοθεί μία απάντηση στο ερώτημα αναφορικά με τις δυνατότητες και τους περιορισμούς της ρωσικής εξωτερικής πολιτικής και θα σκιαγραφηθούν οι βασικοί πυλώνες γύρω από τους οποίους περιστρέφεται διαχρονικά με έμφαση στην περίοδο της διακυβέρνησης Πούτιν.