Στρατηγικές εργατικού κινήματος και κοινωνική προστασία στη Δυτική και Βόρεια Ευρώπη τον 19ο αιώνα: μεταξύ σύγκρουσης και θεσμικής ενσωμάτωσης

Με τη Βιομηχανική Επανάσταση και την εδραίωση του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής συγκροτήθηκε ιστορικά η εργατική τάξη, η οποία βρέθηκε αντιμέτωπη με συνθήκες συστηματικής εκμετάλλευσης, φτώχειας και κοινωνικής επισφάλειας. Καθ’ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα, η ανάπτυξη του εργατικού κινήματος ως συλλογικής απάντησης στις αντιφάσεις του καπιταλιστικού συστήματος συνοδεύτηκε από την εμφάνιση και σταδιακή διεύρυνση των πρώιμων μορφών κρατικής κοινωνικής πρόνοιας. Η παρούσα εργασία αναλύει την παραπάνω σχέση, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι εργατικοί αγώνες επηρέασαν τις κρατικές παρεμβάσεις κοινωνικής προστασίας, αλλά και πώς οι παρεμβάσεις αυτές λειτούργησαν ως μηχανισμοί ρύθμισης και αναπαραγωγής των καπιταλιστικών κοινωνικών σχέσεων. Αρχικά, αποσαφηνίζεται το αναγκαίο θεωρητικό και εννοιολογικό πλαίσιο της ανάλυσης και στη συνέχεια εξετάζεται η σχέση αυτή καθ΄ όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. Από τις πρώιμες και ανώριμες εξεγέρσεις των εργατών, στην ανάπτυξη ταξικής συνείδησης και οργάνωσης σε σοσιαλιστικά κόμματα. Αυτή η ακολουθία συνοδεύτηκε από τη διαμόρφωση των αντίστοιχων μορφών κοινωνικής πρόνοιας με τρόπο μη γραμμικό και αντιφατικό. Προκύπτει, λοιπόν, το συμπέρασμα ότι το κράτος πρόνοιας δεν αποτελεί ουδέτερο ή γραμμικά εξελισσόμενο σύστημα, αλλά ιστορικά διαμορφωμένο πεδίο ταξικών συγκρούσεων και πολιτικών συμβιβασμών. Η συγκρότησή του προέκυψε από τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην πίεση του εργατικού κινήματος και στη στρατηγική της αστικής τάξης για τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας και της καπιταλιστικής αναπαραγωγής.