Βίαιος εξτρεμισμός και ανθρώπινα δικαιώματα

Η παρούσα εργασία επιδιώκει να αποτελέσει ουσιαστικά μια ανασκόπηση των τελευταίων δύο δεκαετιών, μέσα από τη διεθνή πρακτική αφενός των μη κρατικών δρώντων και αφετέρου των κρατών, ως προς το ζήτημα του βίαιου εξτρεμισμού και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κράτη της Μέσης Ανατολής. Η 11η Σεπτεμβρίου αποτέλεσε ίσως τη μεγαλύτερη αφορμή για να στρέψει, η διεθνής κοινότητα και ειδικότερα ο δυτικός κόσμος, κατά απόλυτη προτεραιότητα το βλέμμα στον (ισλαμικό) εξτρεμισμό που είχε έντονα αναδυθεί σε Μέση Ανατολή και Βόρεια Αφρική τα τελευταία χρόνια. Η πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα κύλησε με την κυριαρχία του λεγόμενου «παγκόσμιου πολέμου κατά της τρομοκρατίας» και με την τοποθέτηση της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο παρασκήνιο, μέσα από μια αυξημένη ανοχή των Ηνωμένων Εθνών απέναντι στις παραβιάσεις των δυτικών κρατών και των συμμάχων τους, που εξάντλησαν τη σκληρότητα τους στους πληθυσμούς των κρατών που αποτέλεσαν πηγές των εξτρεμιστικών κυμάτων. Χαρακτηριστικότερα όλων ήταν τα παραδείγματα του Αφγανιστάν και του Ιράκ. Κατά τη δεκαετία που ακολούθησε, προχώρησε το ζήτημα της εκτενέστερης θεσμοθέτησης του ζητήματος του βίαιου εξτρεμισμού, και η απαραίτητη διασύνδεσή της καταπολέμησης του με την προάσπιση των δικαιωμάτων του ανθρώπου. Αποτέλεσε ωστόσο αυτή η θεωρητική και θεσμική προσπάθεια μια πραγματικότητα, σύμφωνα με τη διεθνή πρακτική των κρατών; Η διεθνής κοινότητα, από την εποχή που ξέσπασε η Αραβική Άνοιξη έχει οδηγηθεί σε μια ακόμα δυσκολότερη περίοδο, με παλαιά (απολυταρχικά κατά βάση) καθεστώτα να καταρρέουν μέσα από τα μαζικά κύματα αντιδράσεων απέναντι στις πολύχρονες παραβιάσεις δικαιωμάτων (Αίγυπτος, Συρία, Λιβύη), και μέσα από τη διαδικασία αυτή να αναδύονται νέοι δρώντες, ακόμα πιο ακραίοι και σύνθετοι (Υεμένη, Ισλαμικό Κράτος). Διαμορφώνεται, ως εκ τούτου, μια κατάσταση που θυμίζει έναν αέναο φαύλο κύκλο βίας και παραβιάσεων, με κύριο θύμα τους τον άμαχο πληθυσμό. Υπό αυτήν την έννοια, συμπεραίνεται ως προς το σύγχρονο διεθνές προσκήνιο το κατά πόσο τελικά, τα κράτη προβαίνουν σε ανάλογες συχνά με τους μη κρατικούς/ εξτρεμιστικούς δρώντες παραβιάσεις των αρχών του διεθνούς δικαίου, το οποίο τα ίδια μάλιστα έχουν δεσμευθεί να υπηρετούν, στο πλαίσιο ενός μεγάλου αριθμού προσπαθειών τους να εξαλείψουν τα φαινόμενα του βίου εξτρεμισμού και της τρομοκρατίας. Επιπροσθέτως, διαπιστώνεται ότι οι προαναφερθείσες παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου, και κατά κύριο λόγω οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων των θιγόμενων προσώπων από τους ίδιους τους φορείς νομιμότητας, δηλαδή τα κράτη, οδηγούν σε μια αναπαραγωγή της βίας και ακόμα εντονότερης αύξησης του φαινομένου του βίαιου εξτρεμισμού. Ο αναγνώστης οδηγείται επομένως σε επιμέρους προβληματισμούς: δύναται να εξευρεθεί μια ιδανική ισορροπία μεταξύ καταπολέμησης του βίαιου εξτρεμισμού και της προαγωγής των ανθρωπίνων δικαιωμάτων; Μήπως κρίνεται σε μεγάλο βαθμό ανεπιτυχής η μέχρι τώρα πορεία των δυτικών κρατών και των συμμάχων τους στη διαχείριση του ζητήματος; Τι πρέπει να ακολουθηθεί τελικά στην πράξη; Καταπολέμηση της τρομοκρατίας με κάθε μέσο και οποιοδήποτε κόστος; Ή ρητή αποδοχή και έμπρακτος σεβασμός στις αρχές του Διεθνούς Δικαίου, του Καταστατικού Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, και των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που διέπουν τις σχέσεις των κρατών, μεταξύ τους και απέναντι σε κάθε πολίτη τους; Έμφαση στη λήψη μέτρων στο όνομα της διεθνούς ασφάλειας και την καταπολέμηση του εξτρεμισμού; Ή καλλιέργεια του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, μέσω της εκπαίδευσης και του διαλόγου, μέσα σε ουσιαστικά δημοκρατικά πλαίσια, για την πρόληψη τελικά μιας συνεχούς αναπαραγωγής της βίας;