Ο ρόλος των μουσείων στη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς: η περίπτωση του Εβραϊκού Μουσείου Ελλάδος

Η παρούσα εργασία έχει ως σκοπό τη μελέτη του νομικού και θεσμικού πλαισίου που αφορά τον πολιτισμό και ιδιαίτερα την άυλη πολιτιστική κληρονομιά, η οποία τις τελευταίες δεκαετίες έχει εισαγάγει νέα μοντέλα πολιτιστικής διαχείρισης σε διεθνές πλαίσιο. Παράλληλα, η μελέτη εστιάζει στους νέους ρόλους που αναλαμβάνουν τα μουσεία, όπως και στις δυναμικές και τις προκλήσεις που προκύπτουν από τη διαφύλαξη της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς μέσα από σύγχρονες μουσειολογικές προσεγγίσεις. Ως μελέτη περίπτωσης επιλέχθηκε το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος, προκειμένου να διερευνηθούν οι προσεγγίσεις των επαγγελματιών του μουσείου απέναντι στην άυλη πολιτιστική κληρονομιά και να προταθούν τρόποι ενίσχυσης των συμμετοχικών δράσεων που αφορούν αυτόν τον τομέα. Για την υλοποίηση των παραπάνω στόχων, πραγματοποιήθηκε βιβλιογραφική και εμπειρική έρευνα. Η βιβλιογραφική έρευνα καλύπτει το νομικό και θεσμικό πλαίσιο του πολιτισμού αναφορικά με την άυλη πολιτιστική κληρονομιά σε διεθνές και εθνικό επίπεδο, τα κυριότερα μοντέλα πολιτιστικής διαχείρισης και τις μουσειολογικές προσεγγίσεις απέναντι στην πολιτισμική κληρονομιά διαχρονικά. Η εμπειρική έρευνα, μέσα από ευέλικτες μεθόδους συλλογής δεδομένων, εστιάζει στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο για την άυλη πολιτιστική κληρονομιά στην Ελλάδα και εξετάζει αναλυτικότερα τους τρόπους με τους οποίους το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος προσεγγίζει τις άυλες πολιτιστικές εκφράσεις των ελληνοεβραϊκών κοινοτήτων. Μέσα από την έρευνα γίνεται αντιληπτή η ανάγκη για ολιστική προσέγγιση της πολιτισμικής κληρονομιάς από τους θεσμικούς φορείς, καθώς ο υλικός πολιτισμός είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με τον άυλο. Επιπλέον, τα μουσεία αναδεικνύονται σε σημαντικούς δρώντες στον τομέα της διαφύλαξης της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς με την εφαρμογή του συμμετοχικού μοντέλου και της «κοινής εξουσίας» μπορούν να συμβάλλουν στη δημιουργία πολυφωνικών δικτύων για την ανάδειξη και τη μετάδοση της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς, προωθώντας τις αξίες της πολιτισμικής δημοκρατίας, της μάθησης ενάντια στον κοινωνικό αποκλεισμό και της βιώσιμης ανάπτυξης μέσα από την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων.