Η επικυριαρχία του «οικονομικού» επί του «θεσμικού» ως πρόσκομμα στην ευρωπαϊκή ενοποίηση

Η οικονομική κρίση, που ταλάνισε την Ευρώπη αμέσως μετά τη θέση σε ισχύ της Συνθήκης της Λισαβόνας, φρέναρε την ενδυνάμωση του υπερεθνικού στοιχείου που αυτή κατάφερε να δρομολογήσει και λειτούργησε ως εφαλτήριο για την εμβάθυνση της διακυβερνητικής συνεργασίας στην Ευρωζώνη. Για την άμεση αντιμετώπιση της κρίσης επιστρατεύτηκαν μέσα έντονου διακυβερνητικού χαρακτήρα, που κατέστησαν έκδηλη τη διάθεση των κρατών μελών του σκληρού πυρήνα της ζώνης του ευρώ να προστατεύσουν πρωτίστως το ενιαίο νόμισμα και τις εγχώριες οικονομίες τους, παρά να προάγουν την ευρωπαϊκή ενοποιητική διαδικασία. Πρόκειται για ένα σύνηθες αντανακλαστικό των κρατών μελών να προτάσσουν το εθνικό συμφέρον και όχι το ενωσιακό, όταν καλούνται να διαχειριστούν καταστάσεις με υψηλό κόστος σε εθνικό επίπεδο είτε αυτό αποτιμάται πολιτικά είτε οικονομικά. Εν προκειμένω η υιοθέτηση διακυβερνητικών εργαλείων για την αντιμετώπιση της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη θα έπρεπε να χαρακτηρίζεται από προσωρινότητα, καθώς η παγίωση τους και το ενδεχόμενο επέκτασης τους κλυδωνίζει συθέμελα το ευρωπαϊκό οικοδόμημα και καθιστά την ιδέα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης γράμμα κενό περιεχομένου. Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η ανατροπή της θεσμικής ισορροπίας των οργάνων της Ένωσης υπέρ των διακυβερνητικών οργάνων. Καθ’όλη τη διάρκεια της κρίσης χρέους στην Ευρωζώνη εξέχοντα ρόλο κατέχει η Ευρωομάδα, η οποία όμως κινείται σ’ ένα θεσμικό «ημίφως», με την έννοια της κανονιστικής ανεπάρκειας, ως προς τον καθορισμό της οργάνωσης, των αρμοδιοτήτων της και των εννόμων συνεπειών σε περίπτωση παράβασης εκ μέρους της του ενωσιακού κεκτημένου. Το θεσμικόέλλειμμα της Ευρωομάδας είναι δυσανάλογο του ρόλου που διαδραματίζει, καθώς εγκρίνει πολιτικά καίριες αποφάσεις, που επιδρούν καταλυτικά στις οικονομίες κρατών μελών, χωρίς να έχει την κατάλληλη νομιμοποίηση βάσει του ενωσιακού δικαίου. Η θεσμικά ανεπαρκής κατοχύρωση της Ευρωομάδας επιβαρύνει το έλλειμμα δημοκρατίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης και θέτει ένα εμπόδιο στην εξελικτική υπερεθνική της πορεία.