Το αίτημα για ρύθμιση των οίκων αξιολόγησης: διεθνείς και ευρωπαϊκές απαντήσεις

Αν και έχουν καθιερωθεί από την αυγή του 20ου αιώνα, οι Οργανισμοί Αξιολόγησης Πιστοληπτικής Ικανότητας (ΟΑΠΙ) ήταν, ως επί το πλείστον, παραμελημένοι από τις ρυθμιστικές αρχές σε όλο τον κόσμο. Πριν από την παγκόσμια οικονομική κρίση του 2007-2009, λίγοι είχαν ενδιαφερθεί για αυτούς και ακόμη λιγότεροι είχαν συμφωνήσει σε προσπάθειες για τη ρύθμιση των καθηκόντων τους. Το γεγονός αυτό εκπλήσσει, δεδομένου του καίριου ρόλου των ΟΑΠΙ στην ανάπτυξη των παγκόσμιων χρηματοπιστωτικών αγορών. Είναι πράγματι οι μόνες εταιρείες που αναπόφευκτα εμπλέκονται σε όλους τους σημαντικούς τομείς των χρηματοπιστωτικών αγορών – τον τραπεζικό τομέα, τον τομέα των κινητών αξιών αλλά και αυτόν των αγορών κεφαλαίου. Σε αντίθεση με τη ρύθμιση, είτε αυστηρή είτε πιο ευέλικτη, στους τρεις παραπάνω τομείς, οι ΟΑΠΙ είχαν το προνόμιο να παρέχουν τις υπηρεσίες τους εκτός νομικού πλαισίου για έναν αιώνα. Επιπλέον, δεδομένου ότι τα κράτη συμμετέχουν στις κεφαλαιαγορές με την έκδοση των κρατικών ομολόγων, οι ΟΑΠΙ συμμετέχουν επίσης στον τομέα της δημοσιονομικής φερεγγυότητας.\r\n\r\nΗ ανάγκη για τη ρύθμιση των ΟΑΠΙ προέκυψε μόλις πρόσφατα, καθώς οι νομοθέτες σε όλο τον κόσμο συνειδητοποίησαν το βασικό ρόλο των ΟΑΠΙ στην παγκόσμια οικονομία. Αυτό αναμφίβολα προτάθηκε μετά την οικονομική κρίση της περιόδου 2007-2009. Τότε οι ΟΑΠΙ κατηγορήθηκαν ότι βρίσκονταν στο κέντρο της οικονομικής κατάρρευσης, λόγω των «εσφαλμένων» αξιολογήσεων αφερέγγυων χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (π.χ. Lehman Brothers), των πολύπλοκων κεφαλαιακών μέσων (π.χ. χρεόγραφα ενυπόθηκων δανείων), αλλά και της «αποτυχίας» τους να ενημερώνουν σωστά τους πελάτες τους σχετικά με τους κινδύνους που διέτρεχαν.\r\n\r\nΕπιπλέον, οι τρεις μεγάλοι ΟΑΠΙ ήταν οι πρώτοι που επίσημα «ανακοίνωσαν» στον κόσμο την επερχόμενη κρίση δημόσιου χρέους σε ορισμένα κράτη της Ευρωζώνης με την υποβάθμιση των αξιολογήσεων των κρατικών ομολόγων. Δεδομένου ότι ορισμένα από αυτά τα κράτη εξακολουθούν να αγωνίζονται για να ξεπεράσουν τη συνεχιζόμενη δημοσιονομική κρίση, οι αξιολογήσεις των ΟΑΠΙ έχουν γίνει ακόμη πιο κρίσιμες. Οι πιστωτές της Ελλάδας, για παράδειγμα, βασίζονται εν μέρει στις αξιολογήσεις, προκειμένου να αποφασίσουν την κατάλληλη μέθοδο χρηματοδότησης του κράτους. Συνεπώς, είναι πλέον σαφές και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού ότι οι ΟΑΠΙ θα πρέπει να υπόκεινται σε ρύθμιση και εποπτεία.\r\n\r\nΗ παρούσα μελέτη αναπτύσσεται ως εξής: Στο τμήμα Α δίνεται ένα περίγραμμα του κλάδου αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας και οι λόγοι που οδηγούν στην καθολική απαίτηση για τη ρύθμιση των ΟΑΠΙ. Στο τμήμα Β αναλύονται τα βασικά πρότυπα των διεθνών fora σχετικά με τη λειτουργία των ΟΑΠΙ, καθώς και ένα περίγραμμα της αμερικανικής νομοθεσίας σχετικά με τους ΟΑΠΙ. Στο τμήμα Γ συμπεριλαμβάνονται στον προβληματισμό οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις στο αίτημα για ρύθμιση των ΟΑΠΙ, μέσω της περιγραφής του Κανονισμού ΟΑΠΙ και του ρόλου της Ευρωπαϊκής Αρχής Κινητών Αξιών και Αγορών ως επόπτη των ΟΑΠΙ στην ΕΕ. Τέλος, στο τμήμα Δ αξιολογείται η αποτελεσματικότητα του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου για τους ΟΑΠΙ.