Oι επιπτώσεις της PAX AMERICANA στην ελληνική αμυντική πολιτική και τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, 1974-1991

Με το τέλος του Β΄ΠΠ, το διπολικό διεθνές σύστημα οριοθετείται από τη στρατηγική της ανάσχεσης των ΗΠΑ έναντι της ΕΣΣΔ, με την ανατολική μεσόγειο να αποτελεί την περιοχή αντιπαράθεσης των δύο υπερδυνάμεων. Το δόγμα Τρούμαν, το σχέδιο Μάρσαλ και η ίδρυση του ΝΑΤΟ, αποτέλεσαν το πολιτικό και το στρατιωτικό σκέλος της εξωτερικής και αμυντικής πολιτικής των ΗΠΑ στην περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, η αμυντική πολιτική των ΗΠΑ συνδέθηκε με τη γεωστρατηγική σημασία της Ελλάδας και Τουρκίας στην Ατλαντική συμμαχία. Οι ΗΠΑ ως η νέα ηγεμονική δύναμη του δυτικού κόσμου, με μεγάλη οικονομική και στρατιωτική ισχύ, αποτελούσε τον εγγυητή της παγκόσμιας ειρήνης και ασφάλειας, εισάγοντας τον όρο της Pax Americana.\r\n\r\nΗ αμυντική πολιτική της Ελλάδας λόγω της αδύναμων εσωτερικών συντελεστών ισχύος, συνδέθηκε αρχικά με την αμυντική πολιτική των ΗΠΑ στην περιοχή, που όμως σταδιακά άρχισε να μεταβάλλεται, προς μια προσπάθεια απόκτησης εθνικής αμυντικής αυτάρκειας βάσει της αρχή της αυτοβοήθειας. Καταλύτης μεταστροφής αποτέλεσε η τουρκική εισβολή της Τουρκίας στην Κύπρο και η απροθυμία του ΝΑΤΟ να την αποτρέψει. Οι οποιεσδήποτε διμερείς ελληνοτουρκικές διαφορές προσεγγίστηκαν από την πλευρά των ΗΠΑ βάσει της προτεραιότητας για συνοχή και σταθερότητα στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ, αλλά και του στρατιωτικού αποτυπώματος της κάθε χώρας στη συμμαχία, κλείνοντας υπέρ της Τουρκίας. Ο ανταγωνισμός στο εσωτερικό του ΝΑΤΟ για την απόκτηση στρατηγικού πλεονεκτήματος μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας οδηγούσε συχνά στην σύγκρουση των δύο κρατών και στην επιδείνωση των ελληνοτουρκικών σχέσεων. Η αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974, άφησε το πεδίο ελεύθερο στην Τουρκία για την ενίσχυση της ενδοσυμμαχικής επιρροής της στην συμμαχία και την προώθηση των στρατηγικών της επιδιώξεων εις βάρος των ελληνικών συμφερόντων. Από την πλευρά της Ελλάδας, το ΝΑΤΟ συνδέθηκε με την παροχή εγγυήσεων ασφαλείας εκ μέρους των ΗΠΑ έναντι της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας, αλλά και της αναβάθμισης των ΕΔ μέσα από οικονομικές και εξοπλιστικές δωρεές. Ο ετεροβαρής συσχετισμός ισχύος στο αιγαίο υπέρ της Τουρκίας και το ιστορικό προηγούμενο της εισβολής και κατοχής της Κύπρου, εγείραν δίλημμα ασφαλείας για την Ελλάδα, οδηγώντας στον ανταγωνισμό ισχύος μεταξύ των δύο χωρών και στην όξυνση των διμερών σχέσεων. Η Τουρκία εκμεταλλευόμενη την υπεροχή της στρατιωτικής ισχύος έναντι της Ελλάδας, αλλά και της επιτήδειας ουδετερότητας των ΗΠΑ στις διμερείς διαφορές, η οποία ερμηνευόταν ως έμμεση υποστήριξη από την πλευρά της Τουρκίας, εγείρε συνεχώς ζητήματα αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδας στο Αιγαίο και στην Κύπρο. Ζητήματα όπως η κατοχή της βόρειας Κύπρου, η αμφισβήτηση της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, η επέκταση των χωρικών υδάτων, ο εναέριος χώρος του Αιγαίου, το Flight Information Region (FIR) και η αποστρατικοποίηση των νησιών του Αιγαίου αποτέλεσαν κάποια από τα πεδία αντιπαραθέσεως των δυο χωρών. Όλες οι μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις και μέχρι το τέλος του ψυχρού πολέμου, έθεσαν ως πολιτικό στόχο της ελληνικής αμυντικής πολιτικής την εθνική ασφάλεια, την εδαφική ανεξαρτησία της χώρας και την επίλυση του Κυπριακού ζητήματος. Βέβαια η προσέγγιση επίτευξης του πολιτικού στόχου υπαγορεύτηκε σε μεγάλο βαθμό από τις ιδεολογικές συνιστώσες των κυβερνήσεων της ΝΔ και του ΠΑΣΟΚ, χαράσσοντας και την ανάλογη εξωτερική πολιτική. Κοινή συνισταμένη της εξωτερικής πολιτικής ήταν η εσωτερική και εξωτερική εξισορρόπηση της αναθεωρητικής πολιτικής της Τουρκίας καθώς και η μείωση του βαθμού εξάρτησης από τις ΗΠΑ. Στο πλαίσιο αυτό η αναβάθμιση και ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων, η ένταξη στην ΕΟΚ και η επανένταξη στο ΝΑΤΟ, το πολιτικοδιπλωματικό άνοιγμα στα βαλκάνια και στο ανατολικό μπλοκ, στα αραβικά και τρίτα κράτη ήταν κάποια από τα εργαλεία που χρησιμοποιήθηκαν από τις ελληνικές κυβερνήσεις. Τέλος η πρόθεση της Ελλάδας σύνθεσης στο άρμα της Δύσης και ιδιαίτερα με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ, αποτέλεσε μια απαρέγκλιτη και θεμελιώδη σταθερά παρά την όποια αντιδυτική ρητορική.