Ανήλικοι παραβάτες στα πλαίσια του ποινικού δικαίου : ο εγκληματοπροληπτικός ρόλος του επιμελητή ανηλίκων

Η παραβατικότητα των ανηλίκων αποτελεί ένα σοβαρό φαινόμενο κοινωνικής παθογένειας με πολλαπλές συνέπειες σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο. Η επιστήμη της Εγκληματολογίας προσπαθεί να εντοπίσει τους ατομικούς και κοινωνικούς παράγοντες εγκληματογένεσης που ωθούν τους ανηλίκους στην υιοθέτηση της παραβατικής συμπεριφοράς. Η εμπειρική μελέτη του φαινομένου έχει οδηγήσει στην εξαγωγή συμπερασμάτων και τη διατύπωση προτάσεων με απώτερο στόχο τον περιορισμό της παραβατικότητας. Υπό την επίδραση των διεθνών και ευρωπαϊκών εξελίξεων, οι οποίες δίνουν έμφαση στην προστασία της νεότητας, το σύγχρονο εθνικό ποινικό δίκαιο ανηλίκων έχει βελτιωθεί σημαντικά ήδη από τις αρχές του 21ου αιώνα. Έχει πλέον γίνει αντιληπτό ότι ο ανήλικος αποτελεί ένα εξελισσόμενο ον, το οποίο εξαιτίας της ηλικίας και της εύκολης επιρροής από εξωγενείς παράγοντες, ανήκει στις κοινωνικά ευάλωτες ομάδες και χρήζει μιας ιδιάζουσας ποινικής μεταχείρισης. Πράγματι, είναι κοινά αποδεκτό ότι η έννοια της «δικαιοσύνης» δε συνάδει με την καταστολή, την τιμωρία και την καταδίκη του ανηλίκου παραβάτη. Για τον λόγο αυτό, έχουν προβλεφθεί κυρώσεις διαπαιδαγώγησης για την αναμόρφωση της προσωπικότητας και την κοινωνική του επανένταξη. Πιο συγκεκριμένα, προωθούνται, αντί του ποινικού σωφρονισμού και των στερητικών της ελευθερίας ποινών, εξωιδρυματικά μέτρα που στοχεύουν στην επανακοινωνικοποίηση και τη μη υποτροπή του ανηλίκου. Ωστόσο, σοβαρές λειτουργικές και θεσμικές ανεπάρκειες έχουν καταστήσει το σύγχρονο νομοθετικό πλαίσιο ένα θεωρητικό πρότυπο, το οποίο, σε επίπεδο πρωτογενούς, δευτερογενούς και τριτογενούς πρόληψης, παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστο. Στο έργο της πρόληψης, αναγκαία καθίσταται η δράση αρμόδιων κοινωνικών υπηρεσιών και κυρίως η ενίσχυση του ρόλου των επιμελητών ανηλίκων, με στόχο την πρόληψη της παραβατικότητας και την αποδικαστικοποίηση της παράβασης. Τέλος, οι φορείς του άτυπου και επίσημου κοινωνικού ελέγχου, οφείλουν να συμβάλλουν από κοινού στην εδραίωση μιας αποκαταστατικής δικαιοσύνης επί των ανηλίκων δραστών και ταυτόχρονα θυμάτων.