Τα δικαιώματα των ασυνόδευτων ανηλίκων στην προσφυγική κρίση

Η πρόσφατη προσφυγική κρίση στην Ελλάδα ανέδειξε τα ζητήματα προστασίας των πιο ευάλωτων από τις κοινωνικές ομάδες που αυτή επηρέασε – τους ασυνόδευτους ανηλίκους. Σκοπός της παρούσης διπλωματικής εργασίας είναι να εξετάσει υπό το πρίσμα του πλαισίου για την χορήγηση διεθνούς προστασίας, τον τρόπο με τον οποίο επηρεάστηκε η προστασία των δικαιωμάτων των ασυνόδευτων ανηλίκων, εν μέσω της προσφυγικής κρίσης στην Ελλάδα.Στο πλαίσιο αυτής της εργασίας παρουσιάζονται τα κυριότερα θεσμικά κείμενα που αφορούν τόσο την προστασία δικαιωμάτων των παιδιών, όπως η Διεθνή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Παιδιού και η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, όσο και το θεσμικό πλαίσιο χορήγησης διεθνούς προστασίας, με έμφασή στη Σύμβασης της Γενεύης του 1951 και στον Κανονισμό Δουβλίνο ΙΙΙ. Ακολούθως περιγράφονται αναλυτικά οι διαδικασίες χορήγησης καθεστώτος διεθνούς προστασίας στην Ελλάδα, εστιάζοντας στους ασυνόδευτους ανηλίκους.Στη συνέχεια παρουσιάζεται με την χρήση στατιστικών δεδομένων, η εξέλιξη της προσφυγικής κρίσης στην Ελλάδα με εστίαση στους ασυνόδευτους ανηλίκους, τα αποτελέσματα της διαδικασίας διεθνούς προστασίας και στοιχεία για τις μορφές φιλοξενίας και τις συνθήκες διαβίωσης των ασυνόδευτων ανηλίκων. Τέλος εξετάζεται ο ρόλος του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου στις περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων των ασυνόδευτων ανηλίκων στην Ελλάδα.Η εργασία αυτή οδήγησε σε μία σειρά συμπερασμάτων αναφορικά με τον τρόπο με τον οποίο επηρεάστηκε η προστασία των δικαιωμάτων των ασυνόδευτων ανηλίκων, εν μέσω της προσφυγικής κρίσης στην Ελλάδα. Αν και δεν παρουσιάζεται απουσία θεσμικών εγγυήσεων προστασίας δικαιωμάτων του παιδιού, τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, η πραγματικότητα, όπως αυτή έχει διαμορφωθεί στο προσφυγικό ζήτημα, καθιστά κατ’ ελάχιστον δυσχερή την πραγματική και ουσιώδη διασφάλιση των δικαιωμάτων αυτών. Διοικητικά προσχώματα και καθυστερήσεις συμβάλουν στο να καθίσταται όλο και πιο επισφαλής η διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασυνόδευτων ανηλίκων.Ως εκ τούτου, κρίνεται απαραίτητη η αναμόρφωση του Κανονισμού Δουβλίνο ΙΙΙ και ειδικότερα του κριτηρίου της χώρας πρώτης εισόδου. Προτείνεται να δοθεί η δυνατότητα σε ευπαθείς ομάδες όπως εν προκειμένω οι ασυνόδευτοι ανήλικοι, να προωθηθούν σε άλλα κράτη μέλη με επαρκέστερες και πιο εξειδικευμένες υποδομές, διασφαλίζοντας παράλληλα τα κατοχυρωμένα δικαιώματα τους.Παράλληλα, καθίσταται σαφής και επιτακτική η ανάγκη δημιουργίας νέων δομών φιλοξενίας, οι οποίες να διατίθενται αποκλειστικά στους ασυνόδευτους ανηλίκους. Οι εν λόγω δομές θα πρέπει να είναι πλήρως στελεχωμένες με προσωπικό διαφόρων ειδικοτήτων, προκειμένου να παράσχει τις απαραίτητες εκείνες υπηρεσίες για την υγιή ανάπτυξη του ανηλίκου.Επιπρόσθετα, ιδιάζουσας σημασίας καθίσταται η συνεχής εκπαίδευση των υπαλλήλων των εμπλεκόμενων φορέων, ιδιαίτερα σε ζητήματα διαχείρισης και αντιμετώπισης ευπαθών ομάδων, εν προκειμένω των ασυνόδευτων ανηλίκων, με έμφασή στην απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που θα διασφαλίζουν τον σεβασμό στην ευαλωτότητα και στις ανάγκες της παιδικής ηλικίας.Τέλος, προτείνεται η εισαγωγή του θεσμού πολιτισμικής διερμηνείας κατά το σύνολο της διαδικασίας αιτήματος χορήγησης διεθνούς προστασίας. Ο ανωτέρω θεσμός θα φέρει διττό ρόλο. Αρχικά, σκοπός είναι να υποβοηθά τον ασυνόδευτο ανήλικο σε όλα τα στάδια της διαδικασίας υποβολής και εξέτασης του αιτήματος διεθνούς προστασίας με την εν λόγω υποβοήθηση να συνίστανται κυρίως σε πληροφορίες πολιτισμικής φύσεως που θα βοηθήσουν τον ανήλικο. Παράλληλα, ο θεσμός της πολιτισμικής διερμηνείας θα συμβάλλει στην γεφύρωση των πολιτισμικών διαφορών μεταξύ της δημόσιας διοίκησης και του ανηλίκου αιτούντος διεθνή προστασία.