Ο ρόλος των κεντρικών τραπεζών στην αντιμετώπιση προβλημάτων από την πρόσφατη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση (2007-2009): το παράδειγμα της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) και του Federal Reserve (FED)

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση του ρόλου των κεντρικών τραπεζών στην αντιμετώπιση προβλημάτων από την πρόσφατη διεθνή χρηματοπιστωτική κρίση (2007-2009). Ξεκινώντας το 2007 στο χρηματοπιστωτικό σύστημα των ΗΠΑ, στην αγορά στεγαστικών δανείων χαμηλής εξασφάλισης (subprime mortgages) η υπό εξέταση κρίση προσέλαβε έκτοτε σημαντικές διεθνείς διαστάσεις, προκαλώντας αλυσιδωτά προβλήματα μέσω μιας διαδικασίας διάχυσης τόσο σε άλλα χρηματοπιστωτικά συστήματα ανά την υφήλιο όσο και στον πραγματικό τομέα των οικονομιών πολλών κρατών. Η μελέτη της διαθέσιμης βιβλιογραφίας έδειξε ότι η εκδήλωση μίας εκ των σφοδρότερων κρίσεων των τελευταίων δεκαετιών ήταν αποτέλεσμα της δυναμικής αλληλεπίδρασης μίας σειράς παραγόντων, όπως οι αστοχίες της νομισματικής πολιτικής και η εμφάνιση λοιπόν μακροοικονομικών ασυμμετριών σε παγκόσμιο επίπεδο, οι αστοχίες στη λειτουργία των φορέων παροχής χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών και οι αστοχίες του ρυθμιστικού και εποπτικού πλαισίου. Μετά από μία επισκόπηση του ρόλου των κεντρικών τραπεζών ως προς της διασφάλιση της νομισματικής και χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και των εργαλείων και πολιτικών για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης, τόσο των παραδοσιακών προσεγγίσεων μέσω της πολιτικής των επιτοκίων όσο και μη συμβατικών μέτρων, μέσω της αξιοποίησης του ισολογισμού τους, αλλά και υπό το ρόλο τους ως τελικού αναχρηματοδοτικού δανειστή και ως επόπτη, αναλύονται σε βάθος δύο παραδείγματα αξιοποίησης των εν λόγω πολιτικών και εργαλείων: του Federal Reserve (FED), του ομοσπονδιακού συστήματος τραπεζών της χώρας όπου γεννήθηκαν οι αιτίες οι οποίες οδήγησαν στην εκδήλωση της διεθνούς χρηματοπιστωτικής κρίσης και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), ως της κεντρικής τράπεζας η οποία είναι επιφορτισμένη με την άσκηση της νομισματικής πολιτικής για τα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης τα οποία έχουν υιοθετήσει το κοινό νόμισμα, το ευρώ. Η μελέτη των δύο περιπτώσεων και η συγκριτική αξιολόγησή τους έδειξε την ανάληψη εκτεταμένων ενεργειών, τόσο μέσω μίας επιθετικής νομισματικής πολιτικής και μείωσης των επιτοκίων όσο και μέσα από την προσφυγή σε ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα μέσω της αξιοποίησης του ισολογισμού των δύο κεντρικών τραπεζών, με διαφοροποιήσεις στο χρόνο υιοθέτησης των ενεργειών και στα περαιτέρω χαρακτηριστικά τους σε ευθυγράμμιση με τα ειδικότερα χαρακτηριστικά του χρηματοπιστωτικού συστήματος σε ΗΠΑ και ευρωζώνη. Και στις δύο περιπτώσεις αναδείχτηκε η αναγκαιότητα αναθεώρηση του εποπτικού πλαισίου, προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης της μακρο-προληπτικής εποπτείας Η εργασία επιχείρησε να αναδείξει τον πολυδιάστατο και ευρύ ρόλο που κλήθηκαν να αναλάβουν οι δύο κεντρικές τράπεζες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων που προέκυψαν στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης σε αυτό. Συμπερασματικά, οι κεντρικές τράπεζες, αποσαφηνίζοντας το ρόλο τους, καλούνται, σε συνεργασία με τις λοιπές αρμόδιες αρχές, να κατανοήσουν το συνεχώς μεταβαλλόμενο και αυξανόμενα αλληλένδετο χρηματοπιστωτικό σύστημα, υιοθετώντας στοχευμένες ρυθμιστικές παρεμβάσεις και αποτελεσματικά, συμπληρωματικά εργαλεία εποπτείας σε μικρο-προληπτικό και μακρο-προληπτικό επίπεδο, συνοδευόμενα από την υιοθέτηση μηχανισμών έγκαιρης προειδοποίησης αλλά και κατάλληλων εργαλείων διαχείρισης κρίσεων.