Διαφάνεια της κρατικής δράσης, ηλεκτρονική διακυβέρνηση και πρόσβαση στη δημόσια πληροφορία: ισχύον θεσμικό πλαίσιο, προκλήσεις και προοπτικές

Στην εποχή που η ψηφιακή οικονομία, η καινοτομία και οι υπηρεσίες αποτελούν κινητήριες δυνάμεις για την ανάπτυξη και την απασχόληση, είναι καθοριστικής σημασίας η οικοδόμηση μιας ανοιχτής, διαφανούς, προσιτής στον πολίτη και εν τέλει δημοκρατικής διοίκησης, της οποίας η δράση ευθυγραμμίζεται και εκφράζει τον ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της εν γένει έννομης τάξης. Οι δημόσιοι φορείς διατηρούν και διαχειρίζονται δεδομένα και πληροφορίες για τους πολίτες σχετικά με τη φορολογία, την υγεία, την κοινωνική πρόνοια, την ασφάλιση και όλες γενικά τις πτυχές της δημόσιας ζωής ενός ατόμου. Η πρόσβαση στον πληροφοριακό αυτό πλούτο αποτελεί την πλέον δυναμική μορφή οικονομικής ανάπτυξης για κάθε κράτος ενώ παράλληλα αποτελεί θεμελιώδες ανθρώπινο και πολιτικό δικαίωμα του κάθε πολίτη. Στο βαθμό που η δημοσιότητα στοχεύει στη μεγαλύτερη δυνατή συμμετοχή των πολιτών στις αποφάσεις της Διοίκησης, η Διοίκηση οφείλει να καταστήσει σαφείς τις διαδικασίες λήψης των αποφάσεών της και να διασφαλίζει ότι θα είναι δυνατόν να διαφανούν, και μάλιστα χωρίς δυσκολία, όλες οι πτυχές ενός εκάστου θέματος. Η δυνατότητα δε αυτή θα πρέπει να παρέχεται όχι μόνον σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή ομάδες προσώπων, αλλά, σε κάθε πολίτη χωριστά. Υπό τις σύγχρονες εξελίξεις για την εύρυθμη λειτουργία της διοικητικής δράσης, δεν αρκεί η αμεροληψία κατά τον χειρισμό των διοικητικών υποθέσεων και η διεκπεραίωσή τους κατά τρόπο τυπικό. Βελτιωμένες δυνατότητες πρόσβασης του πολίτη στα δημόσια έγγραφα που τον ενδιαφέρουν και αλληλεπίδραση με τους φορείς που τα εκδίδουν, διασφαλίζουν την επίκαιρη και πραγματική άσκηση των δικαιωμάτων των πολιτών. Περαιτέρω, διασφαλίζεται και η θεραπεία του δημόσιου συμφέροντος διότι με την επίκαιρη γνώση από τον πολίτη των λόγων των προκρινόμενων, από τη Διοίκηση, λύσεων και των σχετικών νομικών συλλογισμών, αποφεύγεται η επί μακρόν διατήρηση εκκρεμοτήτων στις σχέσεις Διοίκησης και διοικουμένων, η οποία επηρεάζει δυσμενώς τη σταθερότητα και την ασφάλεια που πρέπει να διέπει το παραγόμενο διοικητικό έργο. Η εισαγωγή των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στη Δημόσια Διοίκηση, επιτελεί διττό ρόλο: προβάλει ως αναγκαίος όρος για τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα μέσω της βελτίωσης της αποτελεσματικότητας της δημόσιας διοίκησης, της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών και την καλύτερη λειτουργία των διαδικασιών διακυβέρνησης, ενώ παράλληλα προσδίδει στις λειτουργίες και στη δράση της Δημόσιας Διοίκησης τα χαρακτηριστικά που συναπαρτίζουν την εικόνα μιας Διοίκησης ανοιχτής, η οποία θέτει σε δημόσια κριτική τις αξιολογήσεις που στηρίζουν τις επιλογές της παρέχοντας εγγυήσεις για την εύρυθμη, αμερόληπτη και εν γένει αξιόπιστη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών. Η έκρηξη της επεξεργασίας πληροφοριών και προσωπικών δεδομένων ειδικότερα, συνδέεται με την αλλαγή του ρόλου του κράτους, την αύξηση και τη διαφοροποίηση των κρατικών δραστηριοτήτων. Το δικαίωμα συμμετοχής στην Κοινωνία της Πληροφορίας αποτελεί το δίαυλο μέσω του οποίου προβάλλεται η κανονιστική σημασία του δικαιώματος ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και συμμετοχής εν γένει στην ζωή της χώρας στο πεδίο της κοινωνικότητας που αναπτύσσεται στο πλαίσιο των δικτύων ηλεκτρονικής επικοινωνίας. Η ελευθερία συμμετοχής στην νέα κοινωνικότητα διαθέτει αξία για τους φορείς της μόνον αν αυτοί διαθέτουν τα μέσα και την ευκαιρία να συμμετάσχουν πραγματικά. Στη νέα πληροφοριακή συνταγματική έννομη τάξη, η επεξεργασία προσωπικών πληροφοριών αποκτά νέες ποσοτικές και ποιοτικές διαστάσεις υπό το φως της μετάβασης από την παραδοσιακή παροχή διοικητικών υπηρεσιών και λειτουργία των διοικητικών αρχών στην ηλεκτρονική διοίκηση και διακυβέρνηση. Κεντρική σημασία έχει η ασφάλεια και η εμπιστευτικότητα, τις οποίες πρέπει να διασφαλίζουν οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες. Η εξασφάλιση υψηλού επιπέδου εμπιστοσύνης από την πλευρά των πολιτών καθώς και από την πλευρά φορέων του δημοσίου ή του ιδιωτικού τομέα, είναι ουσιώδους σημασίας για την οικονομία που βασίζεται στα δεδομένα. Οι νέες τεχνολογίες μπορούν να μας βοηθήσουν να δημιουργήσουμε μια κοινωνία βασισμένη σε διαφάνεια και στη δημοκρατία, στην οικονομική ανάπτυξη. Μια κοινωνία βασισμένη σε όλους και για όλους. Το Κράτος καλείται να διασφαλίσει στην πράξη την ανάγκη θωράκισης με πρόσθετες εγγυήσεις των ατομικών δικαιωμάτων στην πληροφόρηση και στην πρόσβαση σε διοικητικά στοιχεία. Στην υπό διαμόρφωση σύγχρονη Κοινωνία της Πληροφορίας και της Γνώσης απαιτείται διασφάλιση ουσιαστικής και επαρκούς πληροφόρησης υπό καθεστώς πλήρους σεβασμού του δικαιώματος πληροφοριακού και επικοινωνιακού αυτοπροσδιορισμού του πολίτη.