Δημοσιονομική προσαρμογή και μέτρα φορολογικής πολιτικής σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο

Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η οποία μεταδόθηκε στην Ευρωπαϊκή Ένωση και σύντομα μετατράπηκε σε κρίση χρέους για πολλά κράτη μέλη, απαίτησε ριζικές πολιτικές απαντήσεις. Αν και υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι τα αίτια της κρίσης δεν βρίσκονταν στη φορολογία, αναμφίβολα τα φορολογικά συστήματα έπαιξαν ρόλο στην άμβλυνση των αρνητικών επιπτώσεων και στην επιστροφή στην ανάπτυξη. Αυτός ο ρόλος ήταν ακόμη πιο έντονος στη Νομισματική Ένωση, όπου λόγω του ασύμμετρου σχεδιασμού της, η νομισματική πολιτική δεν αποτελούσε διαθέσιμο εργαλείο πολιτικής στα χέρια των κυβερνήσεων. Η παρούσα διατριβή διερευνά τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις της ζώνης του ευρώ χρησιμοποίησαν τη φορολογία εισοδήματος νομικών και φυσικών προσώπων ως απάντηση στην παγκόσμια οικονομική κρίση. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην περίπτωση της Ελλάδας, όπου η διεθνής χρηματοπιστωτική κρίση μετατράπηκε σύντομα σε μια από τις πιο έντονες κρίσεις δημόσιου χρέους εντός της ευρωζώνης και η οικονομική βοήθεια που έλαβε η χώρα συνοδεύτηκε από μια οδυνηρή οικονομική προσαρμογή, επίσης στο σκέλος της φορολογίας. Η υπό εξέταση περίοδος ξεκινά το 2008, έτος έναρξης της παγκόσμιας κρίσης και ολοκληρώνεται το 2018, οπότε και ολοκληρώθηκαν τα προγράμματα οικονομικής βοήθειας στην Ελλάδα. Η ανάλυση επιβεβαιώνει ότι οι χώρες της Ευρωζώνης βασίζονταν σε μεγάλο βαθμό στη φορολογία. Ωστόσο, η έρευνα έδειξε ότι οι πολιτικές απαντήσεις διέφεραν σημαντικά μεταξύ των χωρών της Ευρωζώνης. Σε χώρες όπου η κρίση χρέους ήταν πιο έντονη, οι αυξήσεις του φόρου εισοδήματος ήταν σημαντικές σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ένωση. Αντίθετα, ορισμένες χώρες μπόρεσαν να χρησιμοποιήσουν τη φορολογία ως «όπλο» για έξοδο από την κρίση, να επιστρέψουν σε επίπεδα ανάπτυξης και να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Σε αυτές τις χώρες, όπου τα χρέη ήταν βιώσιμα και τα ελλείμματα χαμηλότερα, μπορούσαν να εφαρμοστούν οι συστάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη μετατόπιση της φορολογικής επιβάρυνσης από φορολογικές βάσεις επιζήμιες για την ανάπτυξη, όπως η απασχόληση και επιχειρηματικότητα. Τα συμπεράσματα της ανάλυσης υπογραμμίζουν το δυναμικό ρόλο της φορολογίας και συμβάλλουν στη συζήτηση σχετικά με το ποιος είναι ο βέλτιστος τρόπος χρήσης της φορολογικής πολιτικής για την αντιμετώπιση εξωτερικών κραδασμών. Συμβάλλουν στη συζήτηση για την αναγκαιότητα μιας δημοσιονομικής ένωσης και την επανεξέταση της φορολογικής πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.