Βιώσιμη ανάπτυξη και οικοσυστημικές υπηρεσίες: επιχειρησιακά κριτήρια και εφαρμογές σε Μεσογειακά οικοσυστήματα

Κατά τη σύγχρονη αυτή εποχή προόδου που διανύουμε ο στόχος επίτευξης βιώσιμης ανάπτυξης σε παγκόσμιο επίπεδο συνοδεύεται και από μια σειρά σημαντικών προκλήσεων βιωσιμότητας. Η παρούσα οικοσυστημική κρίση, η οποία αποδίδεται ως επί το πλείστον στην πληθώρα ανθρωπογενών περιβαλλοντικών πιέσεων, κρίνεται σκόπιμο να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο ενός νέου και αναθεωρημένου πλαισίου βιωσιμότητας παγκοσμίως. Υπό αυτή την έννοια, τα προτεινόμενα κριτήρια βιωσιμότητας οφείλουν να είναι λειτουργικά και εφαρμόσιμα ούτως ώστε να εξυπηρετούν αποτελεσματικά τους σκοπούς και στόχους που έχουν τεθεί στο πλαίσιο περιβαλλοντικής πολιτικής. Για να επιτευχθούν αυτού του είδους οι στόχοι, απαιτείται αποτελεσματική περιβαλλοντική πολιτική καθώς και κατάλληλα διαχειριστικά εργαλεία τα οποία θα κατευθύνουν την κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη να παραμείνει εντός του ασφαλούς χώρου λειτουργίας των πλανητικών ορίων. Στο πλαίσιο επίτευξης βιώσιμης ανάπτυξης, κρίνεται ζωτικής σημασίας η επίτευξη ισορροπίας μεταξύ της χρήσης φυσικών πόρων αποσκοπώντας σε κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη και της διατήρησης ουσιωδών οικοσυστημικών υπηρεσιών οι οποίες είναι απαραίτητες για την ανθρώπινη ευημερία. Ως εκ τούτου, οι Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΣΒΑ) του ΟΗΕ συνιστούν ένα σημαντικό βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση μέσω της ενσωμάτωσης της έννοιας των οικουστημικών υπηρεσιών και της διατήρησης τους από διάφορους περιβαλλοντικούς κινδύνους και εξωγενείς παράγοντες. Στόχος της παρούσας διδακτορικής διατριβής είναι η διερεύνηση και ο προσδιορισμός της σχέσης μεταξύ βιώσιμης ανάπτυξης και οικοσυστημικών υπηρεσιών σε ένα πλαίσιο αποτελεσματικότητας και λειτουργικότητας σε όρους εργαλείων περιβαλλοντικής πολιτικής, ενσωματώνοντας παράλληλα σύγχρονες κοινωνικοοικονομικές έννοιες και εξελίξεις σε επιλεγμένες περιοχές της Ελλάδας (Νήσος Σύρος) ούτως ώστε να καθοριστεί η αποτελεσματικότητα των συγκεκριμένων προτεινόμενων μέτρων πολιτικής. Υπό αυτό το πρίσμα, εξετάζουμε την οικονομική επιβάρυνση η οποία απορρέει από την πλαστική ρύπανση αναφορικά με τα θαλάσσια και παράκτια οικοσυστήματα χρησιμοποιώντας μια σύνθεση μεθόδων. Συγκεκριμένα, πραγματοποιήθηκε διαδικτυακή έρευνα σε εθνικό επίπεδο στην Ελλάδα κατά το έτος 2017 με στόχο τη διερεύνηση των επιπέδων ενημέρωσης/ευαισθητοποίησης των πολιτών σχετικά με την περιβαλλοντική απειλή της θαλάσσιας πλαστικής ρύπανσης (κυρίως ως προς τις πλαστικές σακούλες) και τις αρνητικές επιπτώσεις της στο περιβάλλον, ενώ συγχρόνως αντλήθηκαν δεδομένα ως προς την κατανάλωση πλαστικής σακούλας. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ένα πείραμα επιλογής στη Σύρο, κατά την περίοδο 2016-2018, προκειμένου να αξιολογηθεί η αποτελεσματικότητα των εκστρατειών ενημέρωσης ως εργαλείου περιβαλλοντικής πολιτικής στο πλαίσιο των προτιμήσεων πολιτών, οι οποίοι τελούν υπό διαφορετική κατάσταση περιβαλλοντικής ενημέρωσης, για τη μείωση της περιβαλλοντικής ρύπανσης πλαστικών αποβλήτων. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι η παροχή πληροφοριών/ενημέρωσης συνέβαλε στην ευαισθητοποίηση των πολιτών ως προς συγκεκριμένες οικοσυστημικές υπηρεσίες που αφορούν το θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον, καθώς και στην αύξηση του γενικού ενδιαφέροντος αναφορικά με αυτές, συμβάλλοντας τοιουτοτρόπως στην αποτελεσματική αντιμετώπιση του εν λόγω κρίσιμου περιβαλλοντικού προβλήματος. Ωστόσο, ορισμένες μεταβλητές όπως οι εποχιακές διακυμάνσεις και μεταβολές εξαιτίας της παρόδου του χρόνου δύνανται να επηρεάσουν σημαντικά αυτή την προσπάθεια. Αποσκοπώντας στην εξακρίβωση των περιβαλλοντικών προτιμήσεων συγκεκριμένων ομάδων πολιτών, ήτοι ενδιαφερόμενων μερών από τον τουριστικό κλάδο (ιδιοκτήτες ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων / ενοικιαζόμενων δωματίων) της Σύρου, αναφορικά με τη μείωση των πλαστικών απορριμμάτων στο θαλάσσιο και παράκτιο περιβάλλον του νησιού, εφαρμόσθηκε η τεχνική ενδεχόμενης αποτίμησης ενσωματωμένη στο πλαίσιο μιας ολοκληρωμένης έρευνας η οποία επικεντρώθηκε στη συγκεκριμένη ομάδα στόχου. Λαμβάνοντας υπόψιν τα αποτελέσματα, η πλειονότητα των εν λόγω ενδιαφερομένων μερών υποστηρίζει και είναι πρόθυμοι να ενισχύουν περαιτέρω περιβαλλοντικές πολιτικές οι οποίες στοχεύουν στην προστασία και διατήρηση του τοπικού θαλάσσιου και παράκτιου περιβάλλοντος του νησιού. Επιπλέον, δύνανται να υποστηρίξουν οικονομικά προσπάθειες μείωσης των αρνητικών επιπτώσεων που συνδέονται με τα πλαστικά απορρίμματα και απόβλητα αναφορικά με ουσιώδεις υπηρεσίες των θαλάσσιων και παράκτιων οικοσυστημάτων, ενώ αποδίδουν υψηλότερη οικονομική αξία συνολικά στις (θαλάσσιες/παράκτιες) οικοσυστημικές υπηρεσίες οι οποίες άμεσα ή εμμέσως αφορούν και επηρεάζουν τον τουριστικό τομέα. Ο συνδυασμός του θεωρητικού υπόβαθρου, των μεθόδων και των αποτελεσμάτων που προέκυψαν στο πλαίσιο αυτής της διδακτορικής διατριβής δύνανται να συμβάλει στην εφαρμογή αποτελεσματικών μέτρων περιβαλλοντικής πολιτικής σε μια προσπάθεια επιτυχούς επίτευξης κρίσιμων περιβαλλοντικών στόχων.