Η σχολική κουλτούρα στην ελληνική δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Η σχολική κουλτούρα αποτελεί παράγοντα καθοριστικής σημασίας για την αποτελεσματικότητα και τη βελτίωση του σχολείου. Τα πρότυπα πεποιθήσεων και προσδοκιών που χαρακτηρίζουν το σχολείο ως όλον ή τις επιμέρους ομάδες που συστήνονται εντός της σχολικής μονάδας είναι χρήσιμα εργαλεία για να εντοπιστούν τα αίτια και τα αποτελέσματα συμπεριφορών. Η σχολική κουλτούρα χαρακτηρίζεται από τη συλλογικότητα και από την επιβίωση στον χρόνο και υπαγορεύει το δέον γενέσθαι, δηλαδή τη διαδικασία ή τη συμπεριφορά που πρέπει να ακολουθείται σε κάθε περίπτωση. Το σχολείο ως οργανισμός διαθέτει τα χαρακτηριστικά της κοινότητας, καθώς οι σχέσεις που αναπτύσσονται βασίζονται περισσότερο στην αφοσίωση σε κοινούς στόχους και αξίες παρά στη σύμβαση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο βαθμός κατά τον οποίο το σχολείο κάνει τους μαθητές να αισθάνονται ότι ανήκουν σε αυτό συνδέεται με την έννοια της θετικής σχολικής κουλτούρας. Η σχολική κουλτούρα δεν σχετίζεται μόνο με τη σχολική ηγεσία. Θεμελιακής σημασίας είναι επιπλέον οι θεσπισμένες διαδικασίες, όπως αυτή για την επιλογή διευθυντή σχολικής μονάδας, καθώς πρόκειται για πυλώνες που διασφαλίζουν τη σταθερότητα και καταδεικνύουν τόσο τον βαθμό αποτελεσματικότητας του σχολείου όσο και την επιτυχία εφαρμογής και διαχείρισης αλλαγών. Το σχολείο ως οργανισμός είναι ένα πολιτικό σύστημα όπου συνυπάρχουν συνεργατικά και συγκρουσιακά στοιχεία. Η χρήση μορφών δύναμης γίνεται για την επικράτηση ομάδων ή ατόμων και την επίτευξη των στόχων τους, ενώ χαρακτηρίζει και τη λήψη αποφάσεων. Η «μικρο-πολιτική» (micro-politics) του σχολείου συνδέεται με τις διαδικασίες και την εφαρμογή τους. Γενικότερα, η πολιτική που ασκείται σε ανώτερο επίπεδο συνδέεται με τις αξίες που βρίσκονται στο επίκεντρο και οι διαδικασίες που θεσπίζονται σχετίζονται με τον τρόπο που η κεντρική πολιτική καταλήγει να εφαρμόζεται στην πράξη. Η διερεύνηση της αποτελεσματικότητας του σχολικού γεύματος που διατίθεται δωρεάν και στο σύνολο των μαθητών του σχολείου, ως ενός από τους παράγοντες που βελτιώνουν τη σχολική κουλτούρα και ενδυναμώνουν τα χαρακτηριστικά του σχολείου ως κοινότητας, αποτέλεσε αντικείμενο της έρευνας με τη μέθοδο της τυχαιοποιημένης παρέμβασης που διεξήχθη σε 22 σχολεία δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Δεκαπέντε εξ αυτών έλαβαν την παρέμβαση του σχολικού γεύματος ενώ τα υπόλοιπα επτά δεν συμμετείχαν σε πρόγραμμα διατροφής. Με την εφαρμογή του σχολικού γεύματος ως πολιτικής που βασίζεται στην αρχή της παροχής ίσων ευκαιριών, όπως προκύπτει από την έρευνα που διεξήχθη, βελτιώνεται η σχολική κουλτούρα και στους τέσσερις συντελεστές που προέκυψαν, δηλαδή ως προς την ανταπόκριση των μαθητών στους κανόνες του σχολείου, ως προς τις σχέσεις των μαθητών με τους εκπαιδευτικούς, ως προς τις σχέσεις των μαθητών μεταξύ τους και ως προς τις παρεχόμενες ευκαιρίες μάθησης. Επιπλέον, στα αποτελέσματα της έρευνας καταδεικνύεται ότι ενώ στα σχολεία που λαμβάνουν σχολικό γεύμα οι μαθητές αντιλαμβάνονται βελτίωση της σχολικής κουλτούρας, και μάλιστα σε ζητήματα όπως η μείωση του σχολικού εκφοβισμού και της άσκησης βίας, στο συγκριτικό δείγμα των σχολείων που δεν λαμβάνουν γεύμα, οι μαθητές αντιλαμβάνονται ότι η σχολική κουλτούρα επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. Συνεπώς, η εφαρμογή του σχολικού γεύματος ως συνεκτικής εκπαιδευτικής πολιτικής, επιφέρει θετικά αποτελέσματα στη βελτίωση της σχολικής κουλτούρας και επομένως και στην εφαρμογή και διαχείριση αλλαγών.