Ταυτότητα και προσωπικότητα: άτομο ή ομάδα υπό το φως της ιδεολογίας

Στόχος της παρούσας εργασίας είναι να διερευνηθούν οι έννοιες της ταυτότητας και της προσωπικότητας, ο τρόπος ανάπτυξης αυτών και η δόμησή τους μέσα στον άνθρωπο, στην κοινωνία, στην ομάδα και στη μάζα, με κύρια προσέγγιση την ψυχανάλυση και κυρίως ορισμένα από τα έργα του Φρόυντ. Μέσα από τις ατομικές και συλλογικές ταυτίσεις δομείται η ταυτότητα, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η ιδεολογία, η οποία μπορεί να αποτελέσει μέσο έκφρασης μέσα στην κοινωνία. Οι αλλαγές στην κοινωνία συμβάλλουν σε αλλαγές ως προς την εκδήλωση των νευρωτικών συμπτωμάτων, τα οποία σκιαγραφούν τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε κοινωνίας. Παρατηρούμε ένα πέρασμα από την υστερία και την ψυχαναγκαστική νεύρωση, στις οριακές διαταραχές και τις διαταραχές προσωπικότητας, όπως η ναρκισσιστική και η οριακή προσωπικότητα. Έμφαση έχει δοθεί στη μελέτη ορισμένων μορφών προσωπικότητας και συγκεκριμένα στη μελέτη της ναρκισσιστικής, της μαζοχιστικής, της ψυχαναγκαστικής και της οριακής προσωπικότητας. Οι διαταραχές στην προσωπικότητα, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνδέονται με παθολογική διαμόρφωση της ταυτότητας, δηλαδή με μια ολοκληρωμένη, παθολογική αίσθηση του εαυτού. Ο ναρκισσισμός είναι απαραίτητος αλλά και απειλητικός για την επιβίωση του ανθρώπου και της ομάδας. Αξιοσημείωτη διαπίστωση είναι ότι οι άνθρωποι που είναι ναρκισσιστές ως προς τις ατομικές τους ταυτότητες είναι πιθανό να είναι ναρκισσιστές και ως προς τις συλλογικές τους ταυτότητες. Ακόμη, διαπιστώθηκε ότι ο συλλογικός μαζοχισμός προστατεύει τον άνθρωπο από τον κίνδυνο του ατομικού ή νευρωτικού μαζοχισμού, ενώ η ένταξη σε μια ιδεολογία μπορεί να προφυλάξει τους ανθρώπους από την ψυχαναγκαστική προσωπικότητα. Επιπλέον, οι άνθρωποι με οριακή προσωπικότητα χρησιμοποιούν ακραίες ιδεολογίες ως αμυντικούς μηχανισμούς του Εγώ. Τέλος, ο νευρωτικός χαρακτήρας μπορεί να καταλήξει στη δημιουργία ενός ολοκληρωτικού χαρακτήρα, που βιώνει μια πλήρη απώλεια και εκμηδένιση του εαυτού. Σε περιπτώσεις που υπάρχουν ζητήματα δόμησης της ταυτότητας και διαταραχές της προσωπικότητας, οι άνθρωποι αναζητούν ιδεολογίες, οι οποίες εν τέλει προστατεύουν τον άνθρωπο από τη νεύρωση και τον οδηγούν στην πίστη και στον σεβασμό.