Η δυναμική της ανάπτυξης στη Νοτιοδυτική Πελοπόννησο: σχέσεις πόλης και υπαίθρου στην επαρχία Καλαμάτας (1860-1910)

Η διατριβή αυτή, βασισμένη στις μεθόδους της σύγχρονης ιστοριογραφίας, επιχειρεί μια συνθετική προσέγγιση της οικονομικής, της κοινωνικής και της πολιτιστικής ζωής της επαρχίας Καλαμών στη διάρκεια των ετών 1860-1910. Ειδικότερα, εξετάζονται, μέσα από αρχειακές πηγές και μη, τα αίτια και τα στάδια της οικονομικής της ανάπτυξης και της συνακόλουθης κοινωνικής ανέλιξης κατά την επισκοπούμενη περίοδο. Η διαπραγμάτευση της προβληματικής της έρευνας επιχειρείται σε δύο επίπεδα θεματικής ανάλυσης. Το πρώτο επικεντρώνεται στην παρουσίαση των οικονομικών και κοινωνικών μετασχηματισμών, που συντελέστηκαν στην επαρχία Καλαμάτας από το 1860 έως το 1910, με ερευνητικό πεδίο τόσο την ίδια την πόλη όσο και τον περιβάλλοντα χώρο της υπαίθρου, από τον οποίο εξαρτάται άλλωστε οργανικά. Άλλωστε, ούτε μια πόλη μπορεί να γίνει κατανοητή δίχως την ενδοχώρα της ούτε η ύπαιθρος μπορεί να ερμηνευθεί χωρίς τον συμπληρωματικό της χώρο, την πόλη. Στο δεύτερο επίπεδο το ενδιαφέρον στρέφεται στο πολιτιστικό προφίλ της Καλαμάτας και στον πρωταγωνιστικό ρόλο που διαδραμάτισε η τοπική αστική τάξη ως προς τη διαμόρφωσή του, αναδεικνύοντας παράλληλα τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στην οικονομική και την κοινωνική ανάπτυξη από τη μια πλευρά και την πολιτιστική ζωή από την άλλη. Προβαίνοντας σε μια συνολική αποτίμηση των στοιχείων της καλαματιανής κοινωνίας, της οικονομικής, της κοινωνικής και της πολιτιστικής ζωής της επαρχίας Καλαμών, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι από τα μέσα του 19ου αιώνα η οικονομία της επαρχίας παρουσίασε γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης, με την πόλη της Καλαμάτας να εμφανίζει αδιάρρηκτους δεσμούς με την περιβάλλουσα ύπαιθρο. Οι οικονομικο-κοινωνικές εξελίξεις άφησαν τα ίχνη τους και στην πολιτιστική δραστηριότητα της επαρχίας Καλαμών, καθορίζοντας το πολιτιστικό προφίλ της και ιδιαίτερα εκείνο της μεσσηνιακής πρωτεύουσας. Οι ρυθμοί της πολιτιστικής ανάπτυξης υπήρξαν πιο γοργοί στις πόλεις που εμφάνισαν μεγαλύτερο δείκτη αστικοποίησης και οικονομική ευρωστία, γεγονός που παρατηρείται και στην περίπτωση της πόλης της Καλαμάτας. Επιβεβαιώνεται, δηλαδή, ο σημαντικός ρόλος της γεωγραφίας της πόλης, μιας πόλης-λιμανιού από την οποία δεν εισάγονται και εξάγονται μόνο προϊόντα, αλλά και ιδέες και τάσεις από τη μόδα μέχρις τις μορφές κοινωνικότητας.