Δικαιώματα των ανηλίκων δραστών– θυμάτων στην ποινική δίκη υπό το πρίσμα της ενωσιακής δικαιοταξίας

Στο παρόν εκπόνημα εξετάζεται, υπό το πρίσμα του ενωσιακού δικαίου και της ενωσιακής νομολογίας, το πλέον καίριο ζήτημα της κατοχύρωσης και προάσπισης των δικαιωμάτων των ανηλίκων σε όλο το φάσμα της ποινικής δίκης, τόσο στην περίπτωση που οι ίδιοι άγονται ενώπιον της ποινικής δικαιοσύνης ως δράστες αξιοποίνων πράξεων, όσο και στην περίπτωση που φέρονται ως θύματα αυτών και καλούνται να εξεταστούν ως μάρτυρες. Ειδικότερα, στο πρώτο μέρος (Μέρος Α) της παρούσας μελέτης επιχειρείται μία ιστορική αναδρομή στα συστήματα απονομής ποινικής δικαιοσύνης επί ανηλίκων, ενώ συγχρόνως αναδεικνύεται η προστασία της «ανηλικότητας» και η ανάγκη διάρθρωσης των κανόνων δικαίου που τους αφορούν σε ξεχωριστό κλάδο του ποινικού δικαίου, ως θεμελιωτικές βάσεις κάθε σύγχρονου κράτους δικαίου. Επίσης, σταχυολογούνται τα διεθνή και ευρωπαϊκά νομοθετικά κείμενα, δεσμευτικής ή μη ισχύος για τα συμβαλλόμενα κράτη, τα οποία σκιαγραφούν τα εχέγγυα της ορθής και αποτελεσματικής δικανικής κρίσης επί ποινικών υποθέσεων που άπτονται της αντιμετώπισης ανηλίκων δραστών και θυμάτων.\r\nΣτο πρώτο κεφάλαιο του δεύτερου μέρους (Μέρος Β – Κεφάλαιο Πρώτο) αναλύονται τα δικαιώματα των ανηλίκων δραστών, σε επίπεδο ποινικού δικονομικού δικαίου, όπως αυτά κατοχυρώνονται αφενός στο πλέγμα των κανόνων του πρωτότυπου δικαίου (ΧΘΔ) και του παράγωγου δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (κυρίως μέσω Οδηγιών), αφετέρου στο πλέγμα κανόνων του Συμβουλίου της Ευρώπης (ΕΣΔΑ, Ευρωπαϊκή Σύμβαση για την Άσκηση των Δικαιωμάτων του Παιδιού) και του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΔΣΑΠΔ). Στο σημείο αυτό παρατίθενται ορισμένες κρίσιμες αποφάσεις από τη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου σχετικά με την τυχόν παραβίαση - από την εκάστοτε εθνική έννομη τάξη - διατάξεων της ΕΣΔΑ σε υποθέσεις ανηλίκων δραστών. Στη συνέχεια, στο δεύτερο κεφάλαιο του δεύτερου Μέρους (Μέρος Β – Κεφάλαιο Δεύτερο), λόγω της παρατηρούμενης έξαρσης - με διασυνοριακές διαστάσεις - τέλεσης εγκλημάτων ενδοοικογενειακής βίας, εμπορίας ανθρώπων, καθώς και όσων στρέφονται κατά των εννόμων αγαθών της γενετήσιας ελευθερίας και αξιοπρέπειας, περιγράφεται η προστασία των δικαιωμάτων των ανηλίκων θυμάτων όταν τα ανωτέρω αδικήματα τελούνται εναντίον τους, υπό το πρίσμα των νομοθετημάτων του ενωσιακού δικαίου. Παράλληλα, εξετάζεται, από πλευράς ενωσιακής δικαιοταξίας, το καθεστώς προστασίας των ειδικότερων δικονομικών δικαιωμάτων που παρέχονται στα ανήλικα θύματα αξιοποίνων πράξεων, προκειμένου να διασφαλιστεί το «υπέρτατο συμφέρον των παιδιών» (κατά τους γενικά παραδεδεγμένους διεθνείς και ευρωπαϊκούς κανόνες) σε κάθε στάδιο της ποινικής διαδικασίας. Τέλος, παρατίθενται συνοπτικά τα πραγματικά περιστατικά και τα κρίσιμα νομικά ζητήματα που απασχόλησαν τη νομολογία του ΔΕΕ και του ΕΔΔΑ σε ποινικές υποθέσεις με αντικείμενο την παραβίαση των δικαιωμάτων ανηλίκων θυμάτων και ανηλίκων μαρτύρων.