Κρίση και αλληλέγγυα οικονομία: η περίπτωση ενός συνεταιριστικού εγχειρήματος στο χώρο του ελληνικού Τύπου

Η παρούσα διπλωματική εργασία σκοπεύει να διερευνήσει μέσα από την οπτική της κοινωνικής ανθρωπολογίας την ανάδυση της ηθικής και αλληλέγγυας οικονομίας εν μέσω της περιόδου κοινωνικής, οικονομικής και αξιακής κρίσης που βίωσε η Ελλάδα κατά τη δεύτερη δεκαετία του 21 αιώνα. Ως μελέτη περίπτωσης επιλέχθηκε ένα συνεταιριστικό εγχείρημα στο χώρου του έντυπου και ηλεκτρονικού Τύπου και συγκεκριμένα η Εφημερίδα των Συντακτών (ΕφΣυν). Η πανελλαδικής κυκλοφορίας εφημερίδα αυτή «ξεπήδησε» το Νοέμβριο του 2012, μέσα από την ενεργό συσπείρωση σε συνεταιρισμό μιας ομάδας δημοσιογράφων, συντακτών και τεχνικών της άλλοτε κραταιάς εφημερίδας Ελευθεροτυπία μετά την οριστική διακοπή κυκλοφορίας της τελευταίας. Στην παρούσα εργασία σκιαγραφείται το τοπίο των παραδοσιακών συγκροτημάτων Τύπου στη χώρα μας και των στενών σχέσεών τους με την κεντρική εξουσία, καθώς και η ακμή και παρακμή του μοντέλου αυτού. Σε αντιπαραβολή, παρουσιάζονται εναλλακτικοί τρόποι συγκρότησης εκδοτικών εγχειρημάτων από το διεθνή χώρο. Στη συνέχεια ανασκοπείται η εικόνα της κρίσης που ενέσκηψε από το 2010 στη χώρα μας και οι δραματικές επιπτώσεις που επήλθαν λόγω αυτής και της εφαρμογής ακραίων προγραμμάτων λιτότητας σε ευρεία κοινωνικά στρώματα. Ταυτόχρονα παρουσιάζονται αρκετά παραδείγματα ανάπτυξης αλληλέγγυας οικονομίας και αντίστοιχων δράσεων. Εξετάζονται οι θεωρητικές έννοιες της εργασιακής επισφάλειας και των νέων μορφών εργασιακών σχέσεων που αναδύονται εξαιτίας της. Επιπρόσθετα, παρουσιάζεται το εννοιολογικό πλαίσιο της ηθικής οικονομίας και της αλληλέγγυας οικονομίας. Εντός του πλαισίου αυτού εξετάζεται το ερευνητικό ερώτημα της παρούσας εργασίας το οποίο αφορά τα κίνητρα και τις σκοπιμότητες της δημιουργίας του συνεταιριστικού εγχειρήματος της ΕφΣυν, τα οράματα και τις προσδοκίες των συνεταιριστών, την αναζήτηση σημείων ισορροπίας ανάμεσα στην ελευθερία έκφρασης και την οικονομική επιβίωση, την διερεύνηση του σημείου συνάντησης της αλληλεγγύης με την ανταγωνιστικότητα που επιβάλει το καπιταλιστικό περιβάλλον. Τα ερωτήματα αυτά διερευνώνται μέσω συνεντεύξεων με έξι (6) συνεταιριστές – πληροφορητές μου. Μέσω των απαντήσεών τους διαγράφονται οι πιεστικές συνθήκες που τους οδήγησαν να προχωρήσουν στην ίδρυση συνεταιρισμού, το αδιαπραγμάτευτο και μοναδικό αίσθημα ελευθερίας έκφρασης που έχει εμπεδωθεί, καθώς και το κόστος που αυτό συνεπάγεται, τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των αμεσοδημοκρατικών διαδικασιών που έχουν καθιερωθεί για τη λήψη αποφάσεων, αλλά και τη συναίσθηση ότι επιτελείται ένα πρωτόγνωρο πείραμα εντός του οποίου οι δημοσιογράφοι μπορούν να ασκήσουν το λειτούργημά τους.