Στρατόπεδο συγκέντρωσης: το βιοπολιτικό σύνορο της εξαίρεσης

Στη νέα κατάσταση έκτακτης ανάγκης που κήρυξε ως κυρίαρχος η ΕΕ το 2015 κατασκευάζοντας την «προσφυγική κρίση» της, εισήγαγε μία (φαινομενικά) νέα τεχνολογία κοινωνικής οργάνωσης: «ειδικοί χώροι», τα hotspots, συγκροτήθηκαν στις νοτιοανατολικές νησιωτικές ακτές της Ευρώπης για την αυτόματη διοικητική κράτηση των αιτούντων άσυλο που καταφέρνουν να διασχίσουν τα θαλάσσια σύνορά της. Στην παρούσα μελέτη εντάσσω τους «ειδικούς χώρους» στη γενεαλογία του παραδειγματικού, για τον 20ο αιώνα, κρατικού θεσμού για τη διαχείριση των «ανεπιθύμητων» Άλλων και κατεξοχήν χώρου του διοικητικού εγκλεισμού, του «στρατοπέδου συγκέντρωσης». Ακολουθώντας τη σκέψη του Agamben, υποστηρίζω πως το στρατόπεδο δεν αποτελεί μόνο το «νόμο» της νεωτερικότητας, αλλά και το σύνορό της: το στρατόπεδο λειτουργεί ενισχύοντας το φαντασιακό σύνορο μεταξύ της Δύσης και των Άλλων. Δεν αποτελεί μία εγκαταλειμμένη, παρελθοντική πρακτική αλλά τη διαρκή ανασύσταση του φαντασιακού συνόρου που, από την Αποικιοκρατία και μετά, διαίρεσε δραματικά τον κόσμο στα δύο· the west and the rest. Για να υποστηρίξω το επιχείρημά μου, προσέγγισα τους «ειδικούς χώρους» μέσα από το εθνογραφικό παράδειγμα του hotspot της Μόρια στη Λέσβο και εξέτασα κριτικά τη νομικο-πολιτική τους συγκρότηση, το «σύστημα μετεγκατάστασης», μέσα από το θεωρητικό πρίσμα της «κατάστασης εξαίρεσης». Επικαλέστηκα τις μελέτες του Foucault για τη βιοπολιτική και το ρατσισμό, της Arendt για τον ιμπεριαλισμό, του Said για τον Οριενταλισμό, καθώς και την αποικιακή κριτική και τη ματιά της μετα-αποικιακής θεωρίας, την οποία και επιχείρησα να μεταφέρω από την περιφέρεια στο εσωτερικό της Δύσης. Τέλος, εστίασα σε τρεις πολύ διαφορετικές ιστορικές στιγμές: στην εφεύρεση των στρατοπέδων στα τέλη του 19ου αιώνα στις αποικίες, στην (επαν)εμφάνισή τους στην Ευρώπη του Μεσοπολέμου και στις τοπογραφίες του διοικητικού εγκλεισμού της ύστερης νεωτερικότητας, τα «κέντρα κράτησης μεταναστών».