Ρομποτική: προκλήσεις δικαίου και ηθικής

Ο κλασσικοί μύθοι και τα έργα επιστημονικής φαντασίας δε μπορούν πλέον να συναγωνιστούν τη τεχνολογική εξέλιξη της πραγματικότητάς μας ή οποία αγγίζει ολοένα και περισσότερους επιστημονικούς κλάδους, ξεπερνώντας κατά πολύ τη λογική του ανθρώπινου νου γεγονός που δημιουργεί πολλά αναπάντητα ερωτήματα. Ζητήματα τέτοια, προκύπτουν από την εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης, που στην επιστήμη μας, βέβαια, καθώς και στην παρούσα διπλωματική εργασία, καλείται να απαντήσει, όχι άλλος, από το νομοθέτη. Σκοπός της παρούσας λοιπόν μελέτης η διερεύνηση των ρομπο-ηθικών ζητημάτων που προκύπτουν από την τεχνητή νοημοσύνη και ειδικότερα τη ρομποτική υπό τις έννοιες και αρχές του δικαίου, καίριας σημασίας, όπως λ.χ. αυτής της νομικής προσωπικότητας, της ικανότητας του δικαίου κ.α. Ζούμε σε μια εποχή, όπου ίσως η κλασσική θεωρία πως το δίκαιο έχει δημιουργηθεί από ανθρώπους για να ρυθμίζει τις σχέσεις αποκλειστικά μεταξύ αυτών, έχει αλλάξει ριζικά. Όσο και αν η ρομποτική και η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχονται πολλά οφέλη σε πολλούς τομείς της οικονομίας, της αποδοτικότητας και της καινοτομίας, ειδικότερα όσον αφορά την παραγωγή, την εξοικονόμηση δαπανών, τις μεταφορές, το εμπόριο, την υγεία, τη γεωργία, την εκπαίδευση αλλά και την αποφυγή ανθρώπινης έκθεσης σε κινδύνους (λ.χ. τοξικά απόβλητα), προκαλούν ταυτόχρονα ανησυχίες. Κίνδυνος ελλοχεύει όσον αφορά τη σωματική ακεραιότητα, ευθύνη, καταπάτηση προσωπικών δεδομένων, ιδιωτική ζωή και ιδιοκτησία δεδομένων ελέγχου των αυτοματοποιημένων συστημάτων και παραβιάσεις συνταγματικών αρχών της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και ανάπτυξης της προσωπικότητας, λόγω της τεράστιας δυσκολίας να αξιολογηθούν τυχόν επιπτώσεις σε «ήπιες» ή «ακραίες». Επιπλέον, διαταράσσεται η ασφάλεια δικαίου και δημόσια τάξη καθώς ο μελλοντικός κίνδυνος το ανθρώπινο «δημιούργημα» να υπερκεράσει τις διανοητικές δυνατότητες του «δημιουργού» του, αρχίζει να κάνει αισθητή την παρουσία του, καθιστώντας αδύνατο το έλεγχο του, με κίνδυνο ακόμη και της εξάλειψης του ανθρώπινου είδους. Η παρούσα μελέτη, συνεπώς, εξετάζει αυτά τα ζητήματα που προκύπτουν της τεχνολογικής εξέλιξης στο τομέα του δικαίου και θίγει την ανάγκη νομοθετικών ρυθμίσεων και μέτρων κοινών όχι μόνο στον ευρωπαϊκό χώρο, αλλά και διεθνώς, που να αποτρέπουν τέτοιους κινδύνους. Επιπλέον, εξετάζονται έννοιες της επιστήμης της ρομποτικής, της εξέλιξης της μεθοδολογίας του ανθρώπινου συλλογιστικού τρόπου σκέψης και τις συνέπειες των εξελίξεων αυτών στη νομική επιστήμη, τη δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου οι οποίες παραμένουν ασαφείς. Όπως, έχει δηλώσει και η Επίτροπος για τα ανθρώπινα δικαιώματα Μ. Μιγιάτοβιτς, «η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τις ικανότητές μας να ζήσουμε τη ζωή που επιθυμούμε. Αλλά μπορεί επίσης και να τις καταστρέψει. Επομένως, απαιτούνται αυστηροί κανονισμοί για την αποφυγή της μορφοποίησης σε ένα τέρας του σύγχρονου Frankenstein»