Κλιματική αλλαγή, πρόσφυγες και προστασία: προκλήσεις και εξελίξεις στην εφαρμογή του διεθνούς δικαίου

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αναγκάζουν ήδη πολλούς ανθρώπους να αναζητήσουν καταφύγιο σε άλλα μέρη του κόσμου. Οι προβλέψεις ως προς τον μελλοντικό αριθμό «περιβαλλοντικών προσφύγων» είναι δυσοίωνες και ανέρχονται σε εκατομμύρια ανθρώπους. Δεδομένου ότι δεν υφίσταται επί του παρόντος ένας κοινά συμφωνημένος ορισμός του τι συνιστά έναν «περιβαλλοντικό πρόσφυγα», ούτε ένα αρμόδιο κανονιστικό πλαίσιο και διακυβεύονται θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, το ζήτημα είναι υψίστης σημασίας. Η παρούσα εργασία αφορά στην αξιολόγηση της ικανότητας των υπαρχόντων διεθνών νομικών πλαισίων ως προς την προστασία των περιβαλλοντικά εκτοπισμένων ατόμων, καθώς και στην ανάδειξη της επιτακτικότητας ανεύρεσης ενός συγκεκριμένου και επαρκούς νομικού πλαισίου για αυτή την ιδιαίτερη κατηγορία ανθρώπων. Στο πλαίσιο αυτό, διερευνάται και το πώς τα τρέχοντα καθεστώτα προστασίας, όπως η Σύμβαση της Γενεύης για το Καθεστώς των Προσφύγων, θα μπορούσαν να ερμηνευθούν με έναν τρόπο ευρύ ώστε να εφαρμοστούν αναλογικά και να συμπεριλάβουν τα περιβαλλοντικά εκτοπισμένα άτομα. Μεταξύ άλλων, τονίζεται η σημασία της ανάπτυξης soft law κειμένων καθώς και της ανάγκης αφύπνισης και συνεργασίας της διεθνούς κοινότητας προκειμένου να αναλάβει άμεση και αποτελεσματική δράση, διαμορφώνοντας ίσως ένα νέο πλαίσιο προστασίας σαφώς προσανατολισμένο στα περιβαλλοντικά εκτοπισμένα άτομα. Αξιοποιούνται πρωτογενείς και δευτερογενείς πηγές, νομολογία διεθνών δικαιοδοτικών οργάνων και αποφάσεις των διαφόρων οργάνων των Ηνωμένων Εθνών, επιστημονικά άρθρα αλλά και κρατική πρακτική. Έμφαση δίνεται σε κείμενα soft law και γενικότερα σε πρότυπα τα οποία διατυπώνονται σε μη δεσμευτικά έγγραφα, με σκοπό την ανάδειξη των σύγχρονων υποχρεώσεων βάσει του διεθνούς δικαίου.