Κοινωνικές ανισότητες στην υγεία: η περίπτωση των ογκολογικών ασθενών στην Ελλάδα, στον απόηχο των διαδοχικών κρίσεων

Οι νεοπλασματικές ασθένειες ευθύνονται για το ¼ των θανάτων στην Ελλάδα, ενώ η διαχείριση του αυξανόμενου ρυθμού εμφάνισής τους από το δημόσιο σύστημα υγείας, προσκρούει σε εμπόδια πρόσβασης. Οι νεοφιλελεύθερες πολιτικές, αρχικά κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση, και έπειτα κατά την πανδημική, επέδρασαν αρνητικά τόσο στους βασικούς κοινωνικοοικονομικούς προσδιοριστές υγείας, όσο και στη δομή και λειτουργία του δημόσιου συστήματος υγείας, με αποτέλεσμα μεγάλο αριθμό ασθενών με ακάλυπτες ιατρικές ανάγκες και αύξηση των ιδιωτικών δαπανών υγείας. Οι συνέπειες αυτές δε, αφορούν κυρίως νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και ασθενείς χωρίς οικογενειακούς και κοινωνικούς δεσμούς. Στην περίπτωση της νόσου του καρκίνου, όπου οι χρόνοι διάγνωσης και θεραπείας είναι σημαντικές μεταβλητές για την πρόγνωση των ασθενών, ενεργοποιούνται στρατηγικές κινητοποίησης όλων των πιθανών πόρων, για την προσπέλαση των εμποδίων πρόσβασης στο δημόσιο σύστημα υγείας και την ανεύρεση της κατάλληλης ιατρικής ομάδας. Τα άτυπα κοινωνικά δίκτυα, σε αυτό το στάδιο, κρίνονται καθοριστικά. Αντικείμενο της εργασίας είναι η διερεύνηση της σχέσης μεταξύ, της έγκαιρης πρόσβασης ογκολογικών ασθενών σε δημόσιες δομές υγείας, της αυξανόμενης στροφής τους προς ιδιωτικούς φορείς και της συμβολής του κοινωνικού τους κεφαλαίου στην πορεία τους εντός του συστήματος υγείας. Η υπόθεση εργασίας είναι πως οι χρονικές καθυστερήσεις στις δημόσιες δομές υγείας ωθούν μεγάλη μερίδα ογκολογικών ασθενών σε ιδιωτικούς φορείς παροχής περίθαλψης, ενώ τα κοινωνικά δίκτυα παρεμβαίνουν, συμβάλλοντας στη χάραξη των κατάλληλων διαδρομών εντός του συστήματος και λειτουργούν ως δίχτυ ασφαλείας για τους ίδιους. Το θέμα προσεγγίζεται σε πρώτο επίπεδο με βιβλιογραφική επισκόπηση και σε δεύτερο επίπεδο με ποιοτική έρευνα, μέσω εννέα ημιδομημένων συνεντεύξεων, ανοιχτού τύπου, ασθενών και φροντιστών. Τα αποτελέσματα της έρευνας ανέδειξαν την ένταση των ανισοτήτων υγείας στην Ελλάδα, ως συνέπεια των διαδοχικών κρίσεων και της επίδρασης των πολιτικών διαχείρισής τους στο σύστημα υγείας και τους κοινωνικούς προσδιοριστές υγείας. Ογκολογικοί ασθενείς με χαμηλό εισόδημα και επισφαλή εργασία επιβαρύνονται περαιτέρω οικονομικά, όταν έρχονται αντιμέτωποι με εμπόδια πρόσβασης στο δημόσιο σύστημα, τα οποία τους αναγκάζουν να στραφούν σε ιδιωτικούς παρόχους υγειονομικής περίθαλψης, ενώ το ελλιπές ανθρώπινο κεφάλαιο και συγκεκριμένα, το μορφωτικό επίπεδο και η εγγραμματοσύνη υγείας, λειτουργεί επιπλέον επιβαρυντικά. Η ύπαρξη άτυπων κοινωνικών δικτύων συμβάλει επίσης στη στροφή προς την ιδιωτική υγεία, προς εξοικονόμηση του πολύτιμου χρόνου και ανεύρεσης έμπιστου θεράποντος ιατρού, όταν δεν δύναται να συνδέσει ασθενείς ή φροντιστές με πρόσωπα και φορείς της δημόσιας υγείας.