Αφρική: το πεδίο αντιπαράθεσης των Μεγάλων Δυνάμεων και ης Κίνας: σημεία τριβής και ο ρόλος των φυσικών πόρων

Η παρούσα εργασία προσεγγίζει τη θεματική της Αφρικής ως χώρο αντιπαράθεσης των Μεγάλων Δυνάμεων-παλαιών δηλαδή Μητροπόλεων και Η.Π.Α και Ανερχόμενων Δυνάμεων. Προσπαθώντας να περιγράψουμε την σημερινή εποχή και ιδιαίτερα τα τελευταία 10 χρόνια, όπου κρίνουμε πως η αστάθεια στην Αφρική και αντιθέσεις χωρών εντός και εκτός της ηπείρου έχουν οξυνθεί, δέον ήταν να μελετήσουμε τις σχέσεις που ανέπτυξε η Υποσαχάρια Αφρική (ως επί το πλείστον) με τις παλιές αποικιοκρατικές δυνάμεις όπως και με τις δύο ανερχόμενες οικονομίες που εξετάζουμε: την Κίνα και την Ρωσία. Με αυτόν τον τρόπο κατανοούμε εναργέστερα πολλές αιτίες των συγκρούσεων που αναφύονται μεταξύ: α) των Μεγάλων Δυνάμεων μεταξύ τους, β) τις αντιθέσεις ανάμεσα στις Μεγάλες Δυνάμεις με ορισμένα αφρικανικά κράτη και γ) ορισμένες αντιθέσεις ανάμεσα στα ίδια τα αφρικανικά κράτη. Θέτει επί τάπητος το αποικιοκρατικό παρελθόν χωρίς να το εξετάζει διεξοδικά, εμμένοντας στην ανάλυση του μετααποικιακού παρελθόντος και παρόντος. Αναλύονται τα διαρκή και ad hoc συμφέροντα των ξένων δυνάμεων, οι προσπάθειες των αφρικανικών χωρών για ανάπτυξη τα τελευταία εξήντα χρόνια καθώς και τα διάφορα διλήμματα (αναπτυξιακά και εν γένει οικονομικά) που συνόδευαν την Αφρική στην πορεία ανεξαρτητοποίησής και χειραφέτησής της μέχρι σήμερα. Θέση του γράφοντος είναι ότι η Αφρική ως χώρος είναι περισσότερο το αντικείμενο διεκδίκησης των ισχυρών εκμεταλλευτικών συμφερόντων και λιγότερο το υποκείμενο (ή δρων) στις σημερινές διεθνείς σχέσεις. Μπορεί η γεωγραφική της θέση να της στέρησε την δυνατότητα ομαλής και ανθηρής (με ορισμένες εξαιρέσεις) οικοδόμησης τεχνολογικών κατακτήσεων και άρα συμπαγών και συνεκτικών κοινωνιών πέραν του επιπέδου της φυλής/φατρίας, παράλληλα όμως την προίκισε με πλείονες ενεργειακούς πόρους και μεταλλεύματα. Η «συνάντηση» των δύο κόσμων, της υπανάπτυκτης Αφρικής και των ισχυρών Ευρωπαίων έγινε τους τελευταίους αιώνες με έναν τρόπο άνισο και εκμεταλλευτικό υπέρ των δεύτερων. Η σχέση αυτή δεν έχει αλλάξει επί της ουσίας, άλλαξε όμως ως προς τη μορφή. Τα αφρικανικά κράτη κουβαλούν ανεπίλυτα προβλήματα από το παρελθόν και επιδιώκουν εκούσια ή ακούσια να ενταχθούν σε μια διεθνή κοινωνία που ορίζεται με βάση τις απαιτήσεις των διεθνών (δυτικών κατά κύριο λόγο) αγορών εμπορευμάτων και κεφαλαίων. Η «ενσωμάτωση» της Αφρικής δεν υποδηλώνει κάποιου είδους πρόοδο σε ό,τι αφορά τουλάχιστον το πεδίο της οικονομίας. Η όποια ενσωμάτωση επιτυγχάνεται τυπικά σημαίνει καθήλωση σε όλους τους βασικούς δείκτες ανθρώπινης ανάπτυξης καθώς και στα βασικά τους οικονομικά μεγέθη (χρέος, ελλείμματα, αποταμίευση). Η χρόνια έλλειψη υποδομών, τεχνογνωσίας, οργανωμένης πολιτικής κοινωνίας και κοινωνίας των πολιτών τις κάνει πιο επιρρεπείς στην αποσάθρωση και την σταδιακή διάλυση και αστάθεια. Το γεγονός αυτό διευκολύνουν διεθνείς θεσμοί, σαν αυτούς του Breton Woods και βοηθούν έτσι δυνάμεις εκούσια ή ακούσια, που επιδιώκουν να αποκτήσουν ολοκληρωτικό έλεγχο των «χρυσαφικών» της Αφρικής καθώς και τον στρατιωτικό της έλεγχο που καθίσταται παραπάνω από αναγκαίος. Η Κίνα και δευτερευόντως η Ρωσία, φαίνεται να δρα ως βαλβίδα αποσυμπίεσης των δραματικών αναγκών πολλών χωρών σε συνάλλαγμα, κεφάλαια και επενδύσεις. Η κύρια σύγκρουση που θα δοθεί μεταξύ των Μεγάλων θα αφορά στον έλεγχο των ενεργειακών ροών (εν μέρει) και στον έλεγχο των παγκόσμιων δρόμων εμπορευμάτων και προϊόντων. Οι χρονιές που έπονται θα καταστούν καθοριστικές μιας και βρισκόμαστε στη φάση της «Μεγάλης Επανεκκίνησης» μετά την πανδημία του COVID-19.