Η μεταρρύθμιση της κοινής γεωργικής πολιτικής του 2013 και οι συνέπειες της για την ελληνική γεωργία

Η παρούσα εργασία ασχολείται με την αναθεώρηση της κοινής γεωργικής πολιτικής του 2013 και τις προεκτάσεις που αναμένεται να έχει στην ελληνική γεωργία και γενικότερα στην ανάπτυξη του αγροτικού τομέα και της υπαίθρου. Στο πρώτο κεφάλαιο αναλύονται οι προηγούμενες μεταρρυθμίσεις της ΚΓΠ ώστε να γίνει μια αναδρομή στην πορεία της και στις μέχρι τώρα επιπτώσεις της στον αγροτικό τομέα τον κρατών μελών. Κάθε φορά η ΕΕ μέσω των αλλαγών που πραγματοποιούσε στην ΚΓΠ επιδίωκε την προσαρμογή του αγροτικού τομέα στις ανάγκες και τις συνθήκες της αντίστοιχης χρονικής περιόδου. Βασικές τροποποιήσεις της ΚΓΠ αποτελούν η μεταρρύθμιση του 1992 με την οποία δόθηκε έμφαση στην στήριξη του παραγωγού και όχι της παραγώμενης ποσότητας και εκείνη του 2003 που καθιέρωσε την αποσύνδεση των ενισχύσεων από την ποσότητα και το είδος της παραγωγής και την σύνδεσή της με προηγούμενες περιόδους αναφοράς. Από τη δεκαετία του 90 και μετά γίνεται μια στροφή της κοινής γεωργικής πολιτικής προς τις απαιτήσεις τις αγοράς όπως εκφράζονται μέσα από τις διαπραγματεύσεις της ΕΕ με τους εμπορικούς εταίρους της. Η τελευταία μεταρρύθμιση ακολουθεί την ίδια κατεύθυνση προσαρμογής των γεωργών σε συνθήκες ανταγωνισμού. Η ενίσχυση εξαρτάται από το είδος ή το ύψος της παραγωγής αλλά συνδέεται με την γη. Προκειμένου να υπάρχει καλύτερη στόχευση των ενισχύσεων, εκτός από μια βασική ενίσχυση που δίνεται σε όλους όσοι θεωρούνται αγρότες, παρέχονται πρόσθετες ενισχύσεις σε συγκεκριμένους τομείς. Για παράδειγμα στους νέους γεωργούς που άρχισαν πρόσφατα την γεωργική τους δραστηριότητα, στους μικροκαλλιεργητές, σε περιοχές που αντιμετωπίζουν φυσικά εμπόδια. Σημαντική είναι η στήριξη που δίνεται για το περιβάλλον πέρα από τις υποχρεώσεις πολλαπλής συμμόρφωσης που ήδη υπήρχαν. Οι τομείς αυτοί ενισχύονται και στο πλαίσιο του δεύτερου πυλώνα αλλά χωρίς να υπάρχει διπλή χρηματοδότηση των μέτρων. Ένα νέο στοιχείο της ΚΓΠ είναι ότι ενισχύεται η ευελιξία μεταξύ των πυλώνων ώστε να γίνονται μεταφορές πόρων ενός ορισμένου ύψους μεταξύ τους. Παρατηρείται ότι η νέα ΚΓΠ αφήνει πολλά περιθώρια λήψης αποφάσεων στα κράτη μέλη με αποτέλεσμα πολλοί να μιλούν για επανεθνικοποίηση της ΚΓΠ. Η εξέλιξη αυτή θα έχει δυσμενής συνέπειες για χώρες με σημαντικό αγροτικό τομέα όπως η Ελλάδα που αντιμετωπίζουν, όμως, οικονομικές δυσκολίες και διαρθρωτικά προβλήματα στον αγροτικό τομέα τους. Η Ελλαδα, εκτός από τις ιδιαίτερες γεωμορφολογικές συνθήκες που έχει, αντιμετωπίζει χρόνιες στρεβλώσεις στη διάρθρωση της παραγωγής της. Η πλειοψηφία των γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι μικρές και διασπαρμένες γεγονός που δεν βοηθάει στην αύξηση της παραγωγικότητας τους, ενώ οι γεωργοί είναι συνήθως μεγάλης ηλικίας και χωρίς ιδιαίτερη επαγγελματική κατάρτιση. Παράλληλα, ένα μεγάλο μέρος των ελλήνων γεωργών αντιμετωπίζει την γεωργική παραγωγή ως συμπληρωματικό εισόδημα ή ως δεύτερη απασχόληση με συνέπεια να αδιαφορούν για την πραγματοποίηση επενδύσεων και μακροπρόθεσμων αλλαγών. Η παρούσα οικονομική συγκυρία επιδεινώνει τα προβλήματα της ελληνικής γεωργίας και παράλληλα οδηγεί σε περιορισμό των κονδυλίων για τη γεωργία από τα ταμεία της ΕΕ.