Κρυμμένες ιστορίες στο έργο του Seydou Keïta: φωτογραφικές πρακτικές και πρακτικές του ανήκειν στο αποικιοκρατούμενο Bamako

Το θέμα της παρούσας διπλωματικής εργασίας γεννήθηκε από το έντονο ενδιαφέρον που έχω για τη φωτογραφία και πιο συγκεκριμένα για την ανάπτυξη αυτής στην αφρικανική ήπειρο. Διαβάζω Αφρικανούς ή αφρικανικής καταγωγής συγγραφείς τα τελευταία χρόνια και μου αποκαλύπτεται ένας κόσμος πέρα από τα στερεότυπα. Παραδοσιακός και σύγχρονος ταυτόχρονα, δεν συναντιέται πουθενά με τις ανθρωπολογικές εικόνες που κατασκεύασαν οι Ευρωπαίοι από τα τέλη του 19ου αιώνα. Εικόνες αυθαίρετες που περιέγραφαν περισσότερο την δυτική υπεροχή και λιγότερο την αφρικανική πραγματικότητα και δημιούργησαν την ιδέα που έχει ο δυτικός κόσμος για τους Αφρικανούς. Οι εικόνες άλλαξαν όταν οι ίδιοι οι Αφρικανοί πήραν τις κάμερες στα χέρια τους και άρχισαν να φωτογραφίζουν ο ένας τον άλλο, όταν άρχισαν να γράφουν ο ένας για τον άλλο, να αποφασίζουν οι ίδιοι για την ποιότητα της σκέψης και της εμπειρίας τους, να έχουν οι ίδιοι τον έλεγχο της εικόνας τους. Η μεγαλύτερη όμως αποκάλυψη έγινε όταν για πρώτη φορά ήρθα σε επαφή με το φωτογραφικό έργο του πορτρετίστα, Seydou Keïta. Γρήγορα κατάλαβα πως οι εικόνες του ήταν πολύ όμορφα συγκροτημένες, αισθητικά δελεαστικές και κοινωνιολογικά άκρως αποκαλυπτικές. Κάπως έτσι, και με αφορμή το μάθημα «Οπτικός Πολιτισμός» που παρακολούθησα στο πλαίσιο του μεταπτυχιακού προγράμματος «Πολιτιστική Διαχείριση», συνειδητοποίησα ότι αυτό που ήθελα περισσότερο να κάνω είναι να διεισδύσω και να γνωρίσω αυτόν τον τόσο σημαντικό φωτογράφο και το έργο του το οποίο αναμφίβολα κρύβει πολλές και ενδιαφέρουσες ιστορίες. Η μελέτη των φωτογραφιών του Seydou Keïta, όπως και των περισσότερων φωτογράφων πορτρέτου στη δυτική Αφρική την εποχή τόσο πριν από την ανεξαρτησία όσο και μετά από αυτήν, παρέχει μεταξύ άλλων, την πρόσβαση σε μια στιγμή της ιστορίας κατά την οποία το ανθρώπινο σώμα αποτελεί το μέσο για την επίτευξη της οπτικοποίησης του ιδιωτικού και του δημόσιου, της ατομικής αλλά και της συλλογικής επιθυμίας. Θεωρώ πως οι φωτογραφίες του Keïta γεννούν έναν υποβλητικό και μερικές φορές αντιφατικό «λόγο» σχετικά με την έντονη επιθυμία των υποκειμένων για ανεξαρτησία και απόκλιση από τους αποικιοκρατικούς κανόνες. Πως η επιθυμία για ελευθερία μπορεί και αποτυπώνεται σε μια φωτογραφία; Πως σε μια φωτογραφία οπτικοποιείται η ελευθερία ως ατομική επιθυμία ή ως συλλογική απαίτηση; Κατά πόσο είναι εφικτό να οπτικοποιηθεί μια συλλογική επιθυμία ή απαίτηση φωτογραφικά, στο πορτρέτο ενός και μόνο ανθρώπου, προσώπου ή σώματος; Πως η πόζα του κάθε ατόμου που φωτογραφίζεται, έχει κάποια σχέση με την αυτοδιαμόρφωση και την έκφραση της ατομικής ταυτότητας; Δεδομένου ότι μια φωτογραφία διηγείται ιστορίες που αφορούν τόσο τους ανθρώπους όσο και τους τόπους-χώρους στους οποίους οι άνθρωποι αυτοί ζουν, πως το περιεχόμενο αυτού του φωτογραφικού έργου αποδεικνύεται σημαντικό στην κατανόηση της κατάστασης που επικρατούσε στο Bamako κατά την αποικιοκρατία αλλά και μετά το τέλος αυτής; Κατά πόσο έννοιες όπως εαυτός, «άλλος», κοινωνική ταυτότητα, φυλή, φύλο, πολιτική, δύναμη, τάξη, ηγεμονία βοηθούν στην ανάγνωση αλλά και την κατανόηση των φωτογραφιών του Keïta; Πως τα δυτικά μάτια είδαν το έργο του Keïta, πως το αντιμετώπισαν και τι μερίδιο ευθύνης έχουν οι άνθρωποι της τέχνης σε αυτή τη διαδικασία;\r\nΑυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα με τα οποία και ξεκινά αυτή η ερευνητική προσπάθεια η οποία στοχεύει στην ενίσχυση του διαλόγου σχετικά με τη φωτογραφία, την τέχνη αλλά και την κοινωνική και πολιτισμική ανθρωπολογία.