Διασυνοριακή συνεργασία για την αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής

Η οικονομική κρίση, που πλήττει την παγκόσμια οικονομία, έχει καταστήσει σαφές στα κράτη ότι η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας έχει οδηγήσει στην παγκοσμιοποίηση της φορολογίας και ότι είναι απαραίτητη η διασυνοριακή συνεργασία μεταξύ τους για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής. Η φοροδιαφυγή ενέχει το στοιχείο της χρήσης παράνομων μέσων για τη μείωση της φορολογικής βάσης, στοιχείο που τη διαφοροποιεί από τη φοροαποφυγή και από άλλες έννοιες, όπως η παραοικονομία. Οι συνηθέστερες μορφές φοροδιαφυγής και φοροαποφυγής είναι η χρήση υπερτιμολογήσεων και υποτιμολογήσεων μεταξύ μητρικών και θυγατρικών εταιρειών, η επένδυση κεφαλαίων σε κράτη με χαμηλούς φορολογικούς συντελεστές, η υποκεφαλαιοδότηση μεταξύ επιχειρήσεων του ίδιου ομίλου και η σύσταση υπεράκτιων εταιρειών σε φορολογικούς παραδείσους, ο ρόλος των οποίων στη φοροδιαφυγή είναι καταλυτικός. Ήδη από τις αρχές του 20ου αιώνα η διεθνής κοινότητα κατέβαλε προσπάθειες για την αντιμετώπιση της φοροαποφυγής και των φορολογικών παραδείσων. Τα τελευταία χρόνια ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) με τη συνεργασία της ομάδας των G 20, ανέπτυξε ένα σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της διάβρωσης της φορολογικής βάσης και της μετατόπισης των κερδών. Παρόλο που οι περισσότερες χώρες έχουν αρχίσει να υλοποιούν τις δεκαπέντε δράσεις, που προβλέπονται σε αυτό, πολλοί χαρακτήρισαν το σχέδιο του ΟΟΣΑ ανεπαρκές και γραφειοκρατικό. Η Ευρωπαϊκή Ένωση από τη μεριά της δημοσίευσε τον Ευρωπαϊκό Κώδικα Δεοντολογίας για τη Φορολογία των Επιχειρήσεων και την οδηγία 2003/48/ΕΚ για τις αποταμιεύσεις. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκπόνησε σχέδιο δράσης για δίκαιη και αποτελεσματική φορολόγηση, προωθώντας κατά προτεραιότητα την οδηγία 2014/107/ΕΕ για την υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών στον τομέα της φορολογίας. Παρά τον προβληματισμό σχετικά με το σεβασμό του απορρήτου των πληροφοριών και την προστασία της ιδιωτικότητας, η υποχρεωτική αυτόματη ανταλλαγή πληροφοριών θεωρείται βασικό βήμα για την επίτευξη φορολογικής διαφάνειας. Σημαντική, επίσης, είναι η οδηγία (ΕΕ) 2016/1164 για τη θέσπιση κανόνων κατά πρακτικών φοροαποφυγής με άμεση επίπτωση στη λειτουργία της εσωτερικής αγοράς. Παρά τις προσπάθειες της ΕΕ, εκφράζονται ανησυχίες για το ρόλο ορισμένων κρατών – μελών, που φαίνεται ότι ευνοούν τον επιθετικό φορολογικό σχεδιασμό και υπονομεύουν τις μεταρρυθμίσεις. Μέτρα που θεωρούνται σημαντικά στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής και της φοροαποφυγής είναι η δημιουργία της Κοινής Ενοποιημένης Βάσης Φορολογίας Εταιρειών, η εξασφάλιση υλικοτεχνικής υποδομής για τον εκσυγχρονισμό των φορολογικών διοικήσεων παγκοσμίως και η σύσταση μίας Παγκόσμιας Φορολογικής Αρχής. Συμπερασματικά, η όλο και μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική ανισότητα, η οποία έχει εν μέρει τη ρίζα της στην άνιση φορολόγηση, κάνει επιτακτικότερη την ανάγκη για επίτευξη ουσιαστικής φορολογικής δικαιοσύνης, με τη διασυνοριακή συνεργασία όλων των κρατών και την καλλιέργεια φορολογικής συνείδησης όλων των πολιτών.