Οι στρατηγικές των ελληνικών επιχειρήσεων για την επίτευξη υψηλότερης απόδοσης στις περιόδους ύφεσης: προκυκλικές ή αντικυκλικές στρατηγικές;

Η οικονομική ύφεση 2008-2009, ένα από τα σημαντικότερα οικονομικά γεγονότα μετά την μεγάλη κρίση του 1929, έχει δημιουργήσει ένα κλίμα μειούμενης ζήτησης, έντονου ανταγωνισμού και υψηλής αβεβαιότητας (Conti et al., 2015; Grewal and Tansuhaj, 2001), το οποίο έχει επηρεάσει τόσο τις αναπτυγμένες όσο και τις αναπτυσσόμενες χώρες (Gore, 2010). Εκτός όμως από τη μακροοικονομική σκοπιά, η οικονομική δυσπραγία και η αστάθεια που χαρακτηρίζει την παγκόσμια αγορά κατά τα τελευταία χρόνια επιδρά αρνητικά στις αποδόσεις των επιχειρήσεων και απειλεί τη βιωσιμότητα των περισσοτέρων από αυτές. Οι αιτίες, αλλά και οι επιπτώσεις της ύφεσης σε επίπεδο εθνικών κρατών έχει απασχολήσει ιδιαίτερα και μελετηθεί ευρέως από τους οικονομολόγους και άλλους ερευνητές των κοινωνικών επιστημών, τόσο σε θεωρητικό όσο και σε εμπειρικό επίπεδο. Οι συνέπειες της ύφεσης, όμως, στην απόδοση των επιχειρήσεων και οι επιχειρηματικές στρατηγικές για την αντιμετώπισή της στο ελληνικό αλλά και στο διεθνές περιβάλλον παραμένει ακόμη ένα ανεξερεύνητο πεδίο. Οι παράγοντες που εξηγούν τις διαφορές στις αποδόσεις των επιχειρήσεων κατά την περίοδο ύφεσης, καθώς επίσης και οι στρατηγικές των επιχειρήσεων με τις καλύτερες αποδόσεις έχουν μελετηθεί σε ελάχιστες χώρες και κλάδους. Σύμφωνα με τα εμπειρικά αυτά ευρήματα, η πλειοψηφία των επιχειρήσεων για να αντιμετωπίσουν την οικονομική ύφεση ακολουθούν μια προ-κυκλική στρατηγική, δηλαδή μειώνουν τα έξοδα τους και τις επενδύσεις σε εξοπλισμό, διαφημίσεις, και έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη (Conti et al., 2015; Tellis and Tellis, 2009). Ως εξαίρεση στο γενικό αυτό κανόνα, στις περιόδους ύφεσης, διαπιστώνεται επίσης ότι υπάρχουν επιχειρήσεις οι οποίες επηρεάζονται λιγότερο από τη κρίση ή καταφέρνουν ακόμη και να ευημερούν, επενδύοντας δυναμικά σε επενδυτικές ευκαιρίες που δημιουργεί η κρίση. Οι επιχειρήσεις αυτές υιοθετούν μια αντικυκλική στρατηγική που οδηγεί σε υψηλότερες αποδόσεις σε σύγκριση με τους ανταγωνιστές τους (Navarro, e al., 2010; Srinivasan et al., 2005). Η ετερογένεια στην απόδοση των ελληνικών επιχειρήσεων σε συνάρτηση με τις στρατηγικές που υιοθετούν για να αντιμετωπίσουν την κρίση των τελευταίων χρόνων δεν έχει ακόμη πλήρως διερευνηθεί, παρά το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία γνώρισε μια πρωτοφανή συρρίκνωση. Από το 2008 ως το 2013, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ το ΑΕΠ μειώθηκε κατά 26,2% σε αντίθεση με την εξαετία προ κρίσης (2002-2007) όπου το ΑΕΠ εμφάνισε αύξηση κατά 25% . Σε αυτό το έντονο υφεσιακό περιβάλλον, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να εξετάσουμε τις επιχειρηματικές στρατηγικές και να τις συσχετίσουμε με τις αποδόσεις των επιχειρήσεων. Η διερεύνηση αυτή επιχειρείται, για πρώτη φορά, από όσο είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, στον ελλαδικό χώρο, και ειδικότερα στη βιομηχανία τροφίμων και στον κλάδο παραγωγής αλλαντικών και προϊόντων κρέατος (ΝACE 2, κλάδος 10.13). Η παρούσα διπλωματική εργασία μελετά τις στρατηγικές των επιχειρήσεων παραγωγής αλλαντικών από το 2008-2016 σε συνάρτηση με τις αποδόσεις τους και επιχειρεί να διευκρινίσει εάν οι επιχειρήσεις του δείγματος ακολούθησαν κατά την περίοδο κρίσης προ-κυκλικές στρατηγικές μείωσης του κόστους και των επενδύσεων, ή αντίθετα εφήρμοσαν με επιτυχία αντικυκλικές στρατηγικές επενδύσεων σε νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες. Πιο αναλυτικά, στοχεύουμε να διασαφηνίσουμε: ι) εάν οι παραγωγικές επιχειρήσεις αλλαντικών του δείγματος ακολούθησαν κατά την περίοδο της ύφεσης προ-κυκλική ή αντικυκλική στρατηγική, ιι) τα οργανωτικά χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που υλοποίησαν με επιτυχία μια αντικυκλική στρατηγική και ιιι) εάν οι προκυκλικές ή αντικυκλικές στρατηγικές έδωσαν την ευκαιρία στις επιχειρήσεις να έχουν μια καλύτερη απόδοση κατά τη διάρκεια της ύφεσης. Για την επίτευξη των ανωτέρω ερευνητικών στόχων έχει διεξαχθεί έρευνα πεδίου. Η συλλογή των εμπειρικών δεδομένων έχει γίνει με τη συμπλήρωση ειδικού ερωτηματολογίου από 32 επιχειρήσεις, μεγάλου, μεσαίου, και μικρού μεγέθους, οι οποίες εγκαθίστανται σε όλη την ελληνική επικράτεια. Στην έρευνα μας έχουν συμμετάσχει οι τέσσερις από τις εννέα μεγαλύτερες επιχειρήσεις του κλάδου οι οποίες παράγουν το 27% της συνολικής παραγωγής προϊόντων με βάση το κρέας στην Ελλάδα. Για την ανάλυση των δεδομένων χρησιμοποιήθηκε η Μερικών Ελάχιστων Τετραγώνων (PLS) μοντελοποίηση μέσω δομικών εξισώσεων (SEM), η οποία επιτρέπει έγκυρες εκτιμήσεις των αιτιατών σχέσεων μεταξύ των μεταβλητών ενδιαφέροντος και του επιπέδου στατιστικής σημαντικότητάς τους. Η γνώση των ευκαιριών που δημιουργεί η κρίση στη βιομηχανία αλλαντικών στην Ελλάδα και των στρατηγικών που ακολουθούν οι ευημερούσες επιχειρήσεις μπορεί να συνεισφέρει στη θεωρητική συζήτηση και να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες στον επιχειρηματικό κόσμο για την επίτευξη υψηλότερων αποδόσεων σε περιόδους κρίσης.