Έρευνα και διάσωση μεταναστών στη Μεσόγειο: Το υφιστάμενο νομικό πλαίσιο και οι προκλήσεις για τις ΜΚΟ που διεξάγουν επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης

Η υποχρέωση παροχής βοήθειας σε όποιον κινδυνεύει στη θάλασσα αποτελεί εθιμικό δίκαιο. Παρόλα αυτά οι επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης μεταναστών προκαλούν τριβές μεταξύ των δρώντων, κρατικών και μη. Την τελευταία δεκαετία οι αυξημένες μεταναστευτικές ροές προς την Ευρώπη οδήγησαν τα κράτη προς μία αντιμετώπιση του μεταναστευτικού ζητήματος στη βάση της ασφάλειας των συνόρων. Στη Μεσόγειο ενεργοποιήθηκαν Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (ΜΚΟ) σε δράσεις έρευνας και διάσωσης μεταναστών στη βάση ενός ανθρωπιστικού καθήκοντος. Οι λεγόμενες SAR ΜΚΟ έχουν ευρέως στοχοποιηθεί και έχουν αντιμετωπίσει εμπόδια κατά την εκτέλεση των επιχειρήσεων έρευνας και διάσωσης. Φυσικό επακόλουθο είναι η μείωση της αποτελεσματικότητας των δράσεων αλλά και η δημιουργία αισθήματος αποθάρρυνσης των ΜΚΟ και τελικά η μείωση της υφιστάμενης δύναμης έρευνας και διάσωσης στη Μεσόγειο. Μέσω της μελέτης του υπάρχοντος πλαισίου κανόνων δικαίου που καλύπτει την συμμετοχή των ΜΚΟ στην έρευνα και διάσωση, συνυπολογίζοντας παράλληλα περιπτώσεις που αναδεικνύουν τις προκλήσεις τις οποίες καλούνται να αντιμετωπίσουν, θα επιχειρηθεί να κριθούν οι δράσεις τους. Υποστηρίζεται ότι οι ΜΚΟ δρουν με σεβασμό στο δίκαιο της θάλασσας αλλά και στα ανθρώπινα δικαιώματα και το προσφυγικό δίκαιο. Ακόμη, η δημιουργία εμποδίων στην ολοκλήρωση των επιχειρήσεων διάσωσης μπορεί σε περιπτώσεις να αντιβαίνει στο πνεύμα των Συνθηκών. Η ύπαρξη ενός πολύπλοκου πλαισίου κανόνων χωρίς ξεκάθαρες υποχρεώσεις δημιουργεί ασάφεια στην ερμηνεία συγκεκριμένων όρων και αυξάνει τις αντιθέσεις μεταξύ των δρώντων. Η έρευνα και διάσωση μεταναστών αφορά πάντα σε ένα επίκαιρο θέμα, καθώς επηρεάζεται από τις τρέχουσες συνθήκες και τις πολιτικές των κρατών. Η στάση των κρατών απέναντι στις SAR ΜΚΟ είναι σαφώς συνδεδεμένη με το μεταναστευτικό ζήτημα και το Ευρωπαϊκό μεταναστευτικό πλαίσιο. Οπότε, σίγουρα μία εξέταση της κατάστασης στο μέλλον μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικά συμπεράσματα. Σύντομα, προβλέπεται ότι θα τεθούν σε ισχύ το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αλλά και η Οδηγία που θα αντικαταστήσει το υφιστάμενο πλαίσιο του 2002 για την καταπολέμηση του smuggling, τα οποία ενδεχομένως, θα μπορούσαν να φέρουν αλλαγές στην αντιμετώπιση της δράσης των SAR ΜΚΟ.