Η αστική φιλελεύθερη δημοκρατία σε κατάσταση οικονομικής κρίσης: μια πολυδιάστατη ανάδραση

Η επιρροή φαινομένων οικονομικής κρίσης στην οικονομική ζωή δεν περιορίζεται, ασφαλώς, στο εν στενή εννοία οικονομικό πεδίο. Η οικονομική κρίση έχει συνέπειες σε όλους τους τομείς της ανθρώπινης δράσης. Η προσέγγιση που επιχειρείται στο παρόν εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο η οικονομική κρίση διαχέεται στις δομές του φιλελεύθερου κράτους και στον τρόπο που επηρεάζει τη λειτουργία του. Προκειμένου να καταστεί εφικτό το ως άνω, κρίθηκε επιβεβλημένο να αναλυθούν θεμελιώδεις έννοιες που καθορίζουν το δημοκρατικό πολίτευμα σε θεωρητικό επίπεδο και οριοθετούν τη λειτουργία του. Επιπλέον, θεωρήθηκε ιδιαίτερα κρίσιμο, να γίνει ανάλυση των άτυπων πολιτικών και οικονομικών διαδικασιών οι οποίες συνιστούν την «κοινωνικοοικονομική υποδομή» του τυπικά δομημένου φιλελεύθερου αστικού κράτους και αποτελούν το πεδίο από το οποίο αρύεται την ισχύ της η κυρίαρχη άρχουσα τάξη. Κρίθηκε, μάλιστα, ότι η εξόχως πολιτική αυτή διαδικασία που προηγείται της θέσης σε ισχύ του «κανόνα δικαίου» αποτελεί το κλειδί για την ενδελεχή εξέταση της διάχυσης της οικονομικής κρίσης στο οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο, αρχικά, και στο πολιτικό και νομικό, τελικά, καθώς οι δίοδοι αποδόμησης της καθιδρυμένης «κανονικότητας» ταυτίζονται ουσιαστικά με τις διόδους δόμησής της σε κανονιστικό και μη επίπεδο. Η μελέτη των ως άνω φαινομένων βοηθά στην εξέταση και κατανόηση πρακτικών που έχουν αναπτυχθεί κυρίως σε διαβουλευτικό επίπεδο, επίπεδο δηλαδή άτυπης διαντίδρασης πολυάριθμων «παικτών», το οποίο, ωστόσο, είναι κρίσιμο για τη λήψη αποφάσεων και την καθιέρωση τυπικών διαδικασιών. Ειδικότερα, εξετάζεται αναλυτικά η «διαδρομή» από τις άτυπες διεργασίες και ωσμώσεις και τη διαχείρισή τους στο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο διαμέσου κατάλληλων «διηθητικών μηχανισμών», έως τον τρόπο αποτύπωσής τους στην πολιτική αρένα, καθώς και από την οικοδόμηση της κρατικής εξουσίας και της συνταγματικής αρχής, έως τη «θέση» σε ισχύ του κανόνα δικαίου ως επιστέγασμα της «νομικοπολιτικής υπερδομής». Η ανάλυση του όλου οικοδομήματος ολοκληρώνεται με την ένταξή του στις πραγματικές συνθήκες με αναγωγή στην οικονομική συγκυρία, η οποία προσεγγίζεται ταυτόχρονα σε εθνικό και μεταεθνικό επίπεδο. Η κατανόηση του τρόπου λειτουργίας του φιλελεύθερου αστικού κράτους σε όλα τα επίπεδα επιτρέπει να προσεγγίσει κανείς τη διάχυση της οικονομικής κρίσης στις δομές του, τις πιθανές ρήξεις μεταξύ οικονομικού χώρου και πολιτικής κοινωνίας, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο οι δομές αυτές επηρεάζονται, απορρυθμίζονται, ή και αποσυντίθενται. Τέλος, διαμέσου της διαδρομής αυτής καθίσταται δυνατό να εντοπιστούν σημεία όπου εμφιλοχωρούν στρεβλώσεις, όπου αναπτύσσονται παθογένειες και κίνδυνοι ως προς παγιωμένες θεσμικές κατακτήσεις για την ανθρώπινη συμβίωση, όπως επίσης και τα σημεία εκείνα όπου αναδύεται επιτακτική η ανάγκη αλλαγών και αντίστοιχων προσαρμογών σε νέα δεδομένα.