Η συνθήκη της Λισαβόνας και οι προβλέψεις για την άμυνα και ασφάλεια: διαφορές από τις συνθήκες της Νίκαιας και του Μάαστριχτ

Η παρούσα διπλωματική παρουσιάζει μέσω της συνθήκης της Λισαβόνας και τις διαφορές από αυτές της Νίκαιας και του Μάαστριχτ τις εξελίξεις στην Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας σε ένα θεσμικό, νομικό και πολιτικό πλαίσιο. Μετά τη λήξη του δεύτερου Παγκόσμιου Πόλεμου κατέστη σαφής η ανάγκη για ευρωπαϊκές αλλαγές τόσο σε οικονομικό, όσο και σε πολιτικό επίπεδο με στόχο την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση. Με την πάροδο του χρόνου έγινε φανερό ότι η διαδικασία της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης δεν θα μπορούσε να περιοριστεί αποκλειστικά και μόνον στα πεδία των «χαμηλών πολιτικών», όπως ο τομέας της ενιαίας αγοράς, αλλά το ενοποιητικό εγχείρημα θα έπρεπε να επεκταθεί και στους τομείς των «υψηλών πολιτικών», όπως η εξωτερική πολιτική, η ασφάλεια και η άμυνα.Η ΕΕ άρχισε να συμμετέχει σε πολιτικές ασφάλειας και άμυνας από τις αρχές του 1990, αν και στην αρχή σε μια πιο δοκιμαστική βάση. Με την συνθήκη της Λισαβόνας η Ένωση παρέχει μία διασταλτική ερμηνεία στα καθήκοντα τουΠέτερσμπεργκ ως προς τη χρήση στρατιωτικών και μη στρατιωτικών μέσων παρόλα αυτά όμως ο έντονα διακυβερνητικός χαρακτήρας και οι εν γένει απροθυμία των κρατών μελών προς ανάπτυξη ουσιαστικών στρατιωτικών δυνατοτήτων με την ταυτόχρονη προσήλωση στο ΝΑΤΟ δεν αφήνουν περιθώρια υψηλής επίδοσης στις διεθνείς κρίσεις.Η Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ) αφορά σε μια μακρά, σταδιακή και επίπονη διαδικασία, ώστε η Ε.Ε. να αποκτήσει μια κοινή αμυντική και γεωπολιτική ταυτότητα στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας, ξεπερνώντας τις εθνικιστικές ανασχέσεις που παραδοσιακά συνδέονται με τους τομείς αυτούς. Από τις αρχικές προσπάθειες της Ευρωπαϊκής Πολιτικής Συνεργασίας, μέχρι την μεταρρυθμιστική Συνθήκη της Λισσαβόνας, η προσπάθεια για τη δημιουργία μιας κοινής ευρωπαϊκής πολιτικής ασφάλειας και άμυνας έχει διανύσει σημαντικά βήματα, παραμένοντας, ωστόσο, εντός ενός διακυβερνητικού πλαισίου συνεργασίας. Περιγράφονται οι θεσμικές αλλαγές που επέφερε στη ΚΠΑΑ η Συνθήκη της Λισαβόνας. Επιπλέον αναλύονται οι αρχές, σκοποί και πεδίο δράσης της ΚΠΑΑ και οι μορφές στενότερης συνεργασίας που θεσμοθετήθηκαν.Στα πλαίσια του θέματος γίνεται παρουσίαση των κύριων θεσμών που μετέχουν στην διαδικασία λήψης αποφάσεων στην ΚΠΑΑ, καθώς οι βασικότεροι, δημιουργήθηκαν εκείνη την περίοδο. Επίσης παρουσιάζονται οι προβλέψεις της Συνθήκης της Λισσαβόνας για την ΚΠΑΑ και συγκρίνονται με το προηγούμενο καθεστώς, δηλαδή την συνθήκη της Νίκαιας. Έμφαση δίνεται στην διαδικασία λήψης αποφάσεων και αναλύεται η πολιτική πρακτική της λήψης αποφάσεων στην ΚΠΑΑ. Για το σκοπό αυτό παρουσιάζονται οι σημαντικότεροι θεσμοί της ΚΠΑΑ και αναλύεται η μεταξύ τους σχέση και η εσωτερική τους λειτουργία.Εξετάζεται αν η εικόνα που περιγράφεται παραπάνω συνιστά ένα βήμα προς την υπερεθνικότητα και ποια υπήρξε η συμβολή της Συνθήκης της Λισσαβόνας σε αυτό. Ανάμεσα στις επιδιώξεις και φιλοδοξίες για ισχυρή στρατιωτική ισχύς και κοινή διπλωματική δράση και στην διαφορετική κουλτούρα αλλά και στις εθνικές προτεραιότητες το χάσμα είναι ακόμη μεγάλο. Θα μπορέσει η Ευρώπη να γίνει ο στρατηγικός παίκτης στο διεθνές πολιτικό σκηνικό, ή μοιραία θα παραμείνει μόνο ένας οικονομικός γίγαντας;