Η δομή διοίκησης του ΝΑΤΟ και οι ελληνοτουρκικές διενέξεις, 1952-2021

Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις αποτελούν ιστορικό φαινόμενο και αντικείμενο μελέτης διαχρονικά, αναδεικνύοντας την καχυποψία και εχθρότητα μεταξύ των δυο χωρών που, το 1952 με την πρώτη επέκταση του ΝΑΤΟ, αποτέλεσαν συμμαχικά κράτη. Στην παρούσα διατριβή εξετάζεται υπό μορφή ερευνητικού ερωτήματος η ορθότητα ή μη του συλλογισμού μου, ότι οι ελληνοτουρκικές διαμάχες, αναφορικά με τη στρατιωτική Δομή Διοίκησης (Στρατηγεία) στο ΝΑΤΟ, δεν είναι μοναδικό φαινόμενο, αλλά η διαφορετικότητα/μοναδικότητά τους, έγκειται στο γεγονός ότι, Ελλάδα και Τουρκία χρησιμοποίησαν τη Δομή Διοίκησης ως μέσον ανάδειξης των μεταξύ τους διαφορών και υπονόμευσης η μια της άλλης, χωρίς να αποκομίσουν στρατηγικά οφέλη ή/και να ενισχύσουν τις επιχειρησιακές τους δυνατότητες. Τοιουτοτρόπως, παρέμειναν πολύ μακράν των πολιτικών, ιδεολογικών, επιχειρησιακών και οικονομικών επιδιώξεων της Συμμαχίας, αρνούμενοι ουσιαστικά να ταυτιστούν με την προσπάθεια επιβίωσης και μετεξέλιξή του ΝΑΤΟ βάσει των στρατηγικών του δογμάτων, δημιουργώντας παράλληλα σημαντικά προβλήματα σταθερότητας και συνοχής στη ΝΑ του Πτέρυγα. Η ανάλυση των ελληνοτουρκικών ΄΄συγκρούσεων΄΄ για τα Στρατηγεία στο ΝΑΤΟ, απαίτησε την επιδερμική εξέταση της θεωρίας ίδρυσης συμμαχιών, των βασικών άρθρων της Συμμαχίας και των στρατηγικών δογμάτων της, του ρόλου και της σημασίας της Δομής Διοίκησης της, αλλά και το ρόλο των ΗΠΑ, ως ηγέτιδας δύναμης. Εξετάστηκαν διεξοδικά οι θέσεις του ΝΑΤΟ, οι επιδιώξεις της Ελλάδας μετά την αποχώρησή της από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974, αλλά και ο καταλυτικός ρόλος της Τουρκίας, στην προσπάθεια ολικής επαναφοράς της με τους όρους που επεδίωκε. Επιπρόσθετα, αναλύθηκαν οι λόγοι που προκάλεσαν (και ακόμα προκαλούν) ελληνοτουρκικές διαμάχες, ακόμα και μετά την κατάργηση των Στρατηγείων στην Ελλάδα. Από τα παραπάνω διαπιστώθηκε ότι το ΝΑΤΟ, σχεδόν αμέσως μετά την ίδρυσή του, αποτέλεσε ένα σύνολο κρατών με κοινή πολιτική και στρατιωτικές δομές, που ενίσχυαν την αποτελεσματικότητά του και απέδειξαν ότι αποτελεί την πλέον μακροχρόνια Συμμαχία στην ιστορία των συμμαχιών. Αποδείχτηκε ότι οι ελληνοτουρκικές διαμάχες στο ΝΑΤΟ, δεν αφορούσαν γενικότερες πολιτικές ούτε στρατηγικές επιδιώξεις του, αλλά πάγιες θέσεις εξωτερικής πολιτικής που πρέσβευαν τα δυο κ-μ, ενώ το ΝΑΤΟ, επικαλούμενο πολιτική ίσων αποστάσεων, δεν μπόρεσε να διαχειριστεί την ιδιαίτερη αυτή αντιπαλότητα στους κόλπους τους, δημιουργώντας στην ελληνική πλευρά την πεποίθηση ότι η στάση του ήταν εξόχως φιλοτουρκική και στην Τουρκία φιλελληνική. Αυτό αναδείχτηκε κυρίως στη διάρκεια υλοποίησης της Συμφωνίας Επανένταξης του 1980, δημιουργώντας κλίμα διαρκούς έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και δυσαρέσκειας εκατέρωθεν. Το μεγαλύτερο πρόβλημα επανένταξης της Ελλάδας στη Συμμαχία αποτέλεσε ο έλεγχος του Αιγαίου τόσο στη Θάλασσα όσο, και κυρίως, στον αέρα. Η Ελλάδα φαίνεται τελικά να παρερμήνευσε τις δυνατότητες επίλυσης των προβλημάτων της μέσω του ΝΑΤΟ όπως και τη συμφωνία επανένταξης, ενώ, πολιτικές σκοπιμότητες και ακροβατισμοί, της δημιουργήσαν σοβαρά προβλήματα αξιοπιστίας και εδραίωσής της ως σύμμαχο, αν και ήταν μια από τις λίγες χώρες που διέθετε μεγάλο αριθμό δυνάμεων και σημαντικό μέρος του ΑΕΠ της στο ΝΑΤΟ, ακόμα και την εποχή που διακήρυττε την αποχώρηση της από αυτό. Αργότερα η κατάργηση των ορίων επιχειρησιακής ευθύνης των Στρατηγείων στην ΝΑ Περιοχή της Συμμαχίας αλλά και των περισσοτέρων στατικών Στρατηγείων, δεν εξομάλυνε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, μεταφέρνοντάς τες αρχικά στα θέματα των αεροπορικών περιοχών ελέγχου και επιχειρήσεων των Κέντρων Συνδυασμένων Αεροπορικών Επιχειρήσεων, στην κάλυψη θέσεων υψηλής ευθύνης στα εναπομείναντα Στρατηγεία, στη δημιουργία βάσης δεδομένων του Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου Αεροπορικών Επιχειρήσεων , αλλά και στις περιοχές διευκρίνησης αεροπορικών στόχων και ορολογίας ΝΑΤΟ. Η συνεχής εμμονή επίκλησης της Συμμαχίας για αντιμετώπιση της εξ’ ανατολών απειλής είναι φανερό ότι δεν είχε και δεν έχει ρεαλιστική βάση.