Ευρωπαίοι περιηγητές στα Βαλκάνια: διερευνώντας ηχοτοπία στην Ελλάδα του 19ου αιώνα

Ο πολυτάραχος 19ος αιώνας για τα Βαλκάνια μας κληροδότησε με μια πληθώρα ιστορικών μελετών σχετικά με τη διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και τους διάδοχους σχηματισμούς των εθνών-κρατών. Η μετάβαση αυτή όμως δεν έχει μελετηθεί ως προς την αισθητηριακή της διάσταση. Η διπλωματική αυτή διερευνά πώς βιώθηκαν οι μετασχηματισμοί της ελληνικής βαλκανικής πόλης του 19ου αιώνα μέσα από τα κείμενα των Ευρωπαίων περιηγητών. Οι περιηγητές θα αφιερώσουν τη συντριπτική έκταση των περιγραφών τους σε οπτικές εικόνες ως τεκμήρια μιας αντικειμενικής γραφής. Παρ’ όλα αυτά, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που προτιμούν να χαρακτηρίσουν άτομα, τόπους και γεγονότα μέσα από τον ήχο που έφτασε στα αφτιά τους. Μέσα από τις ηχητικές καταγραφές τους μπορούμε να ακολουθήσουμε το λειτουργικό ρόλο των ήχων μέσα στη βαλκανική πόλη του 19ου αιώνα. Ο ήχος εισάγει τους δικούς του τρόπους σημείωσης του χρόνου και του χώρου (π.χ. ο ήχος της καμπάνας), ενδύει με περιεχόμενο τον πολυχρηστικό δημόσιο χώρο (π.χ. πανηγύρι), αποτυπώνει χωρικούς μετασχηματισμούς (π.χ. δημιουργία βιοτεχνιών) κ.ο.κ.. Ζητούμενο ήταν να κατανοηθεί η σχέση ανάμεσα στον αναφερόμενο ήχο και τον αναφέροντα, η σημασία δηλαδή που αποκτά ο ήχος στις διαδρομές των περιηγητών. Ουσιαστικά μελετάται η σχέση που γεννάται μεταξύ της εμπειρίας και της συμβολικής χρήσης του ήχου. Η προσέγγιση των πηγών γίνεται μέσα από την αισθητηριακή ιστορία και ως κύριο μεθοδολογικό εργαλείο χρησιμοποιείται η έννοια του ηχοτοπίου.