«Θρησκευτική» και «κοσμική» τρομοκρατία: συγκριτική ανάλυση των οργανώσεων Al-Qaeda και ΕΤΑ

Η θρησκεία, παρέχοντας ένα σύνολο αξιών και κανονιστικών πλαισίων, τη μεταψυχροπολεμική περίοδο θα χρησιμοποιείτο συχνά από εξτρεμιστικές τρομοκρατικές οργανώσεις ως νομιμοποιητική βάση της δράσης τους. Αυτή η διασύνδεση του θρησκευτικού φονταμενταλισμού με τρομοκρατικές ενέργειες, έφερε το ζήτημα της συσχέτισης της θρησκείας με την τρομοκρατία στο κέντρο του ενδιαφέροντος μέχρι και τις μέρες μας. Ο όρος «θρησκευτική τρομοκρατία» (religious terrorism) χρησιμοποιείται ολοένα και περισσότερο στον δημόσιο διάλογο, ενώ ταυτόχρονα υιοθετείται από κάποιους ερευνητές αναζωπυρώνοντας τη συζήτηση γύρω από τη διάκριση μεταξύ «κοσμικής» και «θρησκευτικής» βίας. Η παρούσα εργασία θέτει ως στόχο να ελέγξει αν η απόδοση του χαρακτηρισμού «θρησκευτική» στη σημερινή μορφή τρομοκρατίας δεν έχει απλά περιγραφικό χαρακτήρα, επισημαίνοντας με αυτόν τον τρόπο την ιδεολογική βάση των τρομοκρατικών οργανώσεων, αλλά αντίθετα, υποδηλώνει μία θεμελιώδη, ποιοτική διαφορά μεταξύ αυτής και της αντίστοιχης «κοσμικής», καθιστώντας την με αυτό τον τρόπο ξεχωριστό τύπο πολιτικής βίας με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Για την επίτευξη του παραπάνω στόχου επιχειρείται η σύγκριση των οργανώσεων Al-Qaeda και ΕΤΑ (Euzkadi ta Askatasuna), δύο οργανώσεων που κατηγοριοποιούνται ως τρομοκρατικές και χαρακτηρίζονται η μεν πρώτη ως «θρησκευτική», η δε δεύτερη ως «κοσμική/εθνικιστική». Η σύγκριση μεταξύ των κύριων χαρακτηριστικών τους κινείται στη βάση τριών επιπέδων ανάλυσης: του ιδεολογικού, του οργανωτικού και του επιχειρησιακού. Η σύγκριση στο ιδεολογικό επίπεδο αφορά το νομιμοποιητικό τους αφήγημα και τους στόχους που έθεσαν. Στο οργανωτικό επίπεδο αναλύεται η δομή των δύο οργανώσεων και οι μέθοδοι χρηματοδότησης και στρατολόγησης• ενώ τέλος, στο επιχειρησιακό επίπεδο προσδιορίζεται η στάση των δύο οργανώσεων απέναντι στη βία μέσω της ανάλυσης των τακτικών και της στρατηγικής που ακολούθησαν. Συμπερασματικά, η έρευνα δείχνει πως αν και δεν απουσιάζουν οι διαφορές μεταξύ των δύο οργανώσεων, αυτές ως επί το πλείστον αποτελούν διαφορές βαθμού και όχι είδους, με αποτέλεσμα να μην υποδεικνύουν απαραίτητα ρήξη με το παρελθόν, αλλά την εξέλιξη και την προσαρμογή του τρομοκρατικού φαινομένου σε νέες πολιτικές και ιστορικές συνθήκες.