Γυναικείες φιγούρες του καλού και του κακού στο ελληνικό λαϊκό παραμύθι: μια μορφολογική και ερμηνευτική προσέγγιση

Η παρούσα διατριβή μελετά την αντίθεση μεταξύ καλού και κακού σε ελληνικά λαϊκά παραμύθια στα οποία πρωταγωνιστούν γυναικείες φιγούρες που συνδέονται μεταξύ τους με συγγενικούς δεσμούς. Γι’ αυτό το λόγο, επικεντρώνεται στην αντιζηλία μεταξύ μητέρας-κόρης, μητριάς-προγονής και ετεροθαλούς αδελφής-αδελφής κατά τον τρόπο που στοιχειοθετείται στους ακόλουθους παραμυθιακούς τύπους του Διεθνούς Ταξινομητικού Συστήματος Aarne Thompson: ΑΤ/ATU 709: Η Χιονάτη, ΑΤ/ΑΤU 510A: Η Σταχτοπούτα, ΑΤ/ΑΤU 480: Το καλό και το κακό κορίτσι, ΑΤ/ΑΤU 403A: Η άσπρη και η μαύρη νύφη και ΑΤ/ΑΤU 403B: Οι ζηλιάρες αδελφές. Η μελέτη αυτή συνδυάζει τη μορφολογική μέθοδο ανάλυσης των παραμυθιών, η οποία εγκαθιδρύθηκε από το Ρώσσο λαογράφο Vladimir Propp (1928), με την ψυχαναλυτική προσέγγιση των παραμυθιών. Σε αυτό το πλαίσιο, επιχειρεί να εντοπίσει, να ταξινομήσει και να ερμηνεύσει τις διαφορετικές ενέργειες, κίνητρα και ιδιότητες που αποδίδονται στις «καλές» και «κακές» γυναικείες φιγούρες στα εν λόγω παραμύθια. Στο μορφολογικό τμήμα της μελέτης παρουσιάζεται το θεωρητικό υπόβαρθο της μορφολογικής μεθόδου ανάλυσης των παραμυθιών, καθώς και τα ευρήματα από την εφαρμογή της σε ένα σύνολο 75 ελληνικών λαϊκών παραμυθιών. Η μορφολογική έρευνα ολοκληρώνεται σε τρία κεφάλαια στο κυρίως σώμα της διατριβής, αλλά και στα Παραρτήματα Ι και ΙΙ. Με βάση το μορφολογικό/προπιανό μοντέλο ανάλυσης, καταδείχθηκε ότι η Δολιοφθορά αποτελεί την κομβική λειτουργία του «κακού», γύρω από την οποία εκτυλίσσονται τα κίνητρα, οι ιδιότητες, αλλά και άλλες ενέργειες/λειτουργίες που σχετίζονται με τον γυναικείο ανταγωνισμό. Επιπλέον, στο Παράρτημα Ι συγκεντρώθηκαν σε 34 πίνακες οι λειτουργίες, τα κίνητρα και οι ιδιότητες που συγκροτούν την λαϊκή αντίληψη για τις καλές και τις κακές γυναικείες φιγούρες ανά παραμυθιακό τύπο, ενώ στο Παράρτημα ΙΙ παρατέθηκε περίληψη των υπό μελέτη παραμυθιών και η μορφολογική τους ανάλυση, ανά παραμυθιακό τύπο. Από την άλλη, το ψυχαναλυτικό τμήμα της μελέτης, ολοκληρώνεται σε τρία κεφάλαια, στα οποία, τα ευρήματα και τα αποτελέσματα της μορφολογικής ανάλυσης, ερμηνεύονται υπό το πρίσμα της ψυχαναλυτικής προσέγγισης των παραμυθιών. Με αυτόν τον τρόπο, η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα υπό μελέτη παραμύθια θίγουν θεμελιώδη ζητήματα της σχέσης μητέρας-κόρης, κατά τη διαδικασία ενηλικίωσης της δεύτερης. Σε αυτό το πλαίσιο, η διατριβή καταδεικνύει ότι οι «κακές» μητέρες και μητριές, καθώς και οι ενέργειές τους πηγάζουν από την επιθυμία να αποφύγουν τον αποχωρισμό από την κόρη-ηρωίδα. Επιπλέον, οι ετεροθαλείς αδελφές, οι ενέργειες και τα κίνητρά τους, αναπαριστούν την εσωτερική σύγκρουση που βιώνει η ηρωίδα και συγκεκριμένα την επιθυμία της να επιστρέψει στο στάδιο της παιδικής ηλικίας, το οποίο κανοναρχείται από τη μητέρα. Βασικό συμπέρασμα της διατριβής αυτής είναι ότι η διαμάχη Ανταγωνίστριας-Ηρωίδας, και κατά συνέπεια, η μάχη μεταξύ καλού και κακού στα υπό μελέτη παραμύθια αντιπροσωπεύει την αμφιθυμία και τα διακυβεύματα που σχετίζονται με την ενηλικίωση. Συνολικά, η παρούσα μελέτη αναδεικνύει, με τη χρήση της μορφολογικής ανάλυσης, την ποικιλία των χαρακτηριστικών που αποκτούν οι καλές και οι κακές γυναικείες φιγούρες στους εν λόγω παραμυθιακούς τύπους. Επιπρόσθετα, ερμηνεύει τα χαρακτηριστικά αυτά με όρους από την ψυχαναλυτική προσέγγιση των παραμυθιών.