Οθωμανική διπλωματία-τουρκική διπλωματία. Συνέχεια και αλλαγή

Το παρόν πόνημα πραγματεύεται την οθωμανική και τουρκική διπλωματία, η οποία εξετάζεται υπό το πρίσμα της συνέχειας και της αλλαγής. Επιχειρείται η παρουσίαση συνοπτικά των οροσήμων που καθόρισαν την εξωτερική πολιτική και τη διπλωματία διαχρονικά. Μέσω μιας σύντομης συγκριτικής θεώρησης επισημαίνονται οι αλλαγές στην εξωτερική πολιτική και διπλωματία της γείτονας χώρας. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία έχει μία ιστορία πολλών αιώνων η οποία εκτεινόταν στον ασιατικό, τον ευρωπαϊκό και τον αφρικανικό χώρο, ενώ η δύναμή της κυριαρχούσε στη Μεσόγειο. Το οθωμανικό κράτος ήταν θεοκρατικό και ανώτατος αρχηγός ήταν ο σουλτάνος, ενώ η κεντρική διοίκηση περιλάμβανε πολλά άλλα αξιώματα ιεραρχικά οργανωμένα. Αρχικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία χρέη υπουργού εξωτερικών εκτελούσε ο Μεγάλος Βεζίρης συνεπικουρούμενος από το γραφείο του «Επικεφαλής των Γραμματέων» ο οποίος ήταν υπεύθυνος και για μία σειρά άλλων λειτουργιών. Το γραφείο στελέχωναν μορφωμένοι και έμπειροι αξιωματούχοι–στους οποίους συμπεριλαμβάνονταν και οι δραγουμάνοι-τόσο μουσουλμάνοι όσο και χριστιανοί, κυρίως Φαναριώτες. Οι δυσμενείς εξελίξεις για την αυτοκρατορία προκάλεσαν την αναγκαιότητα λειτουργίας μίας εντονότερης και πιο οργανωμένης διπλωματικής δραστηριότητας με αποτέλεσμα κατά τον 19ο αιώνα, να συσταθεί Υπουργείο Εξωτερικών, το οποίο έλαβε την τελική οργανική του μορφή κατά τα δυτικά πρότυπα στις αρχές του 20ού αιώνα, οπότε και η Οθωμανική Αυτοκρατορία διήλθε μία μεγάλη πολιτική και κοινωνική κρίση εξαιτίας του κινήματος των Νεότουρκων, οι οποίοι αμφισβήτησαν την ισχύ και την παντοδυναμία του σουλτάνου. Οι διάφορες διεθνείς αλλά και εσωτερικές εξελίξεις που ακολούθησαν οδήγησαν στη διάλυση της αυτοκρατορίας και την ίδρυση της Τουρκικής Δημοκρατίας, ενός κράτους συνταγματικού, επηρεασμένου από τις πρακτικές της Δύσης, με εθνικό χαρακτήρα. Η διπλωματική δραστηριότητα πλέον στην τουρκική δημοκρατία εξέφραζε τις εθνικές και όχι τόσο τις επεκτατικές επιδιώξεις που είχε άλλοτε η αυτοκρατορία, ενώ πλέον τις διπλωματικές αρμοδιότητες αναλάμβανε το Υπουργείο Εξωτερικών. Μπορούμε, λοιπόν, με βεβαιότητα, να μιλάμε για αλλαγή πρακτικών, στάσεων και θεσμών ανάμεσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Τουρκική Δημοκρατία, ωστόσο, παρά τις αλλαγές, διακρίνονται ανάμεσά τους και στοιχεία συνέχειας, μίας φυσικής εξέλιξης που ήρθε με το πέρασμα των χρόνων και τις κοινωνικές και πολιτικές αλλαγές σε όλο τον κόσμο.