Η ελευθερία της έκφρασης κατά την ΕΣΔΑ και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ στη σημερινή ελληνική συγκυρία

Στην παρούσα εργασία εξετάστηκε εάν η ελευθερία της έκφρασης επηρεάστηκε από την κατάσταση έκτακτης ανάγκης που δημιουργήθηκε από τη θέση της χώρας μας υπό επιτήρηση, λόγω της αδυναμίας δανεισμού της από τις αγορές, και την επιβολή επώδυνων δημοσιονομικών μέτρων που προκάλεσαν πρωτοφανή ύφεση και ανεργία αλλά και περαιτέρω εκτίναξη του δημοσίου χρέους. Μετά την περιγραφή του θεσμικού πλαισίου του ανωτέρω αναφερθέντος δικαιώματος, που προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και το Σύνταγμα, ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε στην ελευθερία της έκφρασης των δρώντων του πολιτικού συστήματος (βουλευτές, πολιτικοί, κόμματα) αλλά και στο ρόλο φορέων με ισχύ και επιρροή στην ελληνική κοινωνία, όπως τα ΜΜΕ και η Εκκλησία, στην άσκηση του δικαιώματος. Κρίθηκε, επίσης, σκόπιμη η διερεύνηση του αν η θεσμική κατοχύρωση ενός δικαιώματος είναι αρκετή για την ουσιαστική του άσκηση. Εντέλει, με παράθεση γεγονότων των τελευταίων ετών, που σχετίζονται, άμεσα ή έμμεσα, με την ελευθερία της έκφρασης, και της σχετικής νομολογίας του ΕΔΔΑ αλλά και πρόσφατων εκθέσεων διεθνών οργανισμών για την κατάσταση του δικαιώματος στην ελευθερία της έκφρασης στην χώρα μας, κατεδείχθη πως μια αγωνιώδης προσπάθεια της πολιτικής εξουσίας, ευρωπαϊκής και εγχώριας, με κύριο συνεργό τους τα ΜΜΕ, να μην υπάρξει αντίδραση των πολιτών στην πολιτική που υιοθετήθηκε στην Ευρωζώνη για την αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης - προσπάθεια που εκδηλώθηκε αφενός με τη ρητορική περί έλλειψης εναλλακτικής λύσης, την εκμετάλλευση του ηθικού βάρους του χρέους, τη διάβρωση της κοινωνικής συνοχής και την καλλιέργεια αισθημάτων φόβου, απογοήτευσης και ενοχής αφετέρου δια της απονομιμοποίησης της αντίστασης στις κυβερνητικές επιλογές, που επιχειρήθηκε, inter alia, με συνεχείς εκκλήσεις για πολιτική σταθερότητα και παράλληλη στοχοποίηση των διαφωνούντων ως εθνικά επιζήμιων, με αποκορύφωμα τη θεωρία των δύο άκρων - αποτέλεσαν το όχημα χειραγώγησης της σκέψης των πολιτών και, περαιτέρω, της έκφρασής τους. Τα ανωτέρω περιγραφέντα καθώς και μια σειρά από φαινόμενα, όπως η απαξίωση του Κοινοβουλίου και της δικαιοσύνης εκ μέρους της Κυβέρνησης και ένας ακραίος πολιτικός λόγος, που συχνά διολίσθησε στη βία, δημιούργησαν συνθήκες που προσομοιάζουν με αυτές της κατάστασης εξαίρεσης, κατάστασης ασύμβατης με την ελευθερία της έκφρασης. Διεπιστώθη, εξάλλου, πως από μόνη της η θεσμική κατοχύρωση ενός δικαιώματος σε ένα προαντιπροσωπευτικό, κατ’ ουσίαν ολιγαρχικό πολιτικό σύστημα, καθόσον απουσιάζουν τα χαρακτηριστικά της σχέσης εντολέα - εντολοδόχου μεταξύ πολίτη και πολιτικού, δηλαδή, η εκ μέρους του πρώτου δυνατότητα ελέγχου ή ακόμη και ανάκλησης του δεύτερου, δεν είναι αρκετή για την ουσιαστική του άσκηση και πως σε ένα διεθνές περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και τη μετατόπιση της λήψης των κρίσιμων πολιτικών αποφάσεων από τη δημόσια σφαίρα στην ιδιωτική, η μόνη προοπτική για την ουσιαστική πραγμάτωση της ελευθερίας της έκφρασης είναι η εκ μέρους του πολίτη διεκδίκηση και απόκτηση ενεργότερου ρόλου στη διάπλαση του πολιτικού συστήματος και στη διακυβέρνηση της χώρας.