Καταναλωτικό πρότυπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση : εμπειρικές προσεγγίσεις

Η παρούσα έρευνα μελετά την εξέλιξη του καταναλωτικού προτύπου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, υπό το πρίσμα του ελέγχου της υπόθεσης περί σύγκλισης του προτύπου αυτού στα κράτη – μέλη της Ένωσης. Με περίοδο μελέτης τη δεκαπενταετία 1993 – 2007 και διαχωρισμό της ανάλυσης σε πέντε ομάδες χωρών (Ε.Ε. (27), Ε.Ε. (15), ευρωζώνη, μεσογειακές χώρες, νέα μέλη της ένωσης) αποτυπώνεται η επιρροή 30 μακροοικονομικών, κοινωνικών, και δημογραφικών παραγόντων στη διαδικασία σύγκλισης των δώδεκα κατηγοριών προϊόντων που συνθέτουν το καταναλωτικό πρότυπο. Η θεωρητική ανάλυση που προηγείται αναδεικνύει τη στοιχειοθέτηση δύο προσεγγίσεων ως προς το πλαίσιο σύγκλισης της κατανάλωσης: τη «γενετική προσέγγιση» και την «επίκτητη». Η εμπειρική διερεύνηση στηρίζεται στην εκτίμηση έξι δεικτών και τριών οικονομετρικών υποδειγμάτων για κάθε ομάδα χωρών και κατηγορία προϊόντων. Κεντρικό σημείο αποτελεί η ανάδειξη της επίδρασης των υπό εξέταση μεταβλητών στη διαδικασία σύγκλισης ή απόκλισης του καταναλωτικού προτύπου. Παράλληλα πραγματοποιείται διαχωρισμός της χρονικής περιόδου σε δύο υποπεριόδους (1993-1999 και 2000-2007) για την εξέταση της υπόθεσης αν η σύγκλιση διαφοροποιείται και σε ποιο βαθμό με τη χρήση κατάλληλης ψευδομεταβλητής. Οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι το καταναλωτικό πρότυπο εμφάνισε σύγκλιση, τουλάχιστον στην πλειοψηφία των αγαθών, με διαφορετική ένταση ανάλογα με τη χρονική περίοδο μελέτης, την ομάδα χωρών και την κατηγορία αγαθών. Αυτή η διαφοροποίηση στη σύγκλιση ήταν σαφώς πιο έντονη στην πρώτη υπό εξέταση περίοδο (1993-1999), ενώ κατά τη δεύτερη περίοδο (2000-2007) εμφάνισε σημεία εξασθένισης, η οποία πιθανόν να οφείλεται στο γεγονός ότι μέγαλο μέρος των καταναλωτικών αποκλίσεων διορθώθηκε στην πρώτη περίοδο. Η σύγκλιση καταγράφεται εντονότερη στα νέα μέλη και λιγότερο στην ευρωζώνη και στην Ε.Ε. (15), και αφορούσε περισσότερο τα αγαθά «συμβίωσης» και λιγότερο τα αγαθά «διαβίωσης». Στο πλαίσιο αυτό αναδείχθηκε η επίδραση των ενδογενών παραμέτρων (εισόδημα, χαρακτηριστικά νοικοκυριών) προσδίδοντας ένα ειδικό ρόλο στη «γενετική προσέγγιση» της σύγκλισης.