Το εθνικό κίνημα των Ελληνοκυπρίων κατά την τελευταία περίοδο της Αγγλοκρατίας, 1945-1960

Βασική υπόθεση της διατριβής είναι ότι το εθνικό κίνημα των Ελληνοκυπρίων, ως κίνημα αυτοδιάθεσης και ένωσης με την Ελλάδα, μεταπολεμικά πήρε την μορφή ενός μαζικού, αντιαποικιακού, εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και ήλθε σε σύγκρουση με την αποικιοκρατία. Ο εθνικισμός των Ελληνοκυπρίων εξετάζεται ως ιστορικό φαινόμενο και ως ιδεολογική δράση και κίνημα για την επίτευξη της αυτονομίας ενός λαού και τη διατήρηση της εθνικής του ταυτότητας. Επιπλέον εξετάζεται ο βαθμός που οι αποικιακές μέθοδοι καθόρισαν το χαρακτήρα και την ένταση της εθνικής κινητοποίησης. Αρχικά, γίνεται προσπάθεια να αναλυθεί η μετάβαση από ένα αστικό εθνικισμό που υποστηριζόταν από την Εκκλησία σε έναν πιο μαζικό εθνικισμό, που πραγματοποιήθηκε μέσα από την άνοδο του εργατικού κινήματος και αντιαποικιακές εκδηλώσεις, οι οποίες ωστόσο σημαδεύτηκαν από την αντιπαράθεση της δεξιάς και του αριστερού ΑΚΕΛ, κάτω από την επήρεια της εμφύλιας σύγκρουσης στην Ελλάδα. Κατά τη δεκαετία του 1950, η αύξηση της μαζικότητας που χαρακτηρίζει το κίνημα, δεν οφείλεται μόνο στην ενεργοποίηση του ελληνοκυπριακού πληθυσμού για το ενωτικό δημοψήφισμα, αλλά και στην ανάληψη της ηγεσίας από τον Μακάριο, στην εκστρατεία διαφώτισης του κυπριακού ζητήματος στο εξωτερικό, καθώς και στην προβολή του στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Στις κινητοποιήσεις, οι οποίες καθοδηγούνταν από την Εκκλησία και το ΑΚΕΛ, δραστηριοποιήθηκαν όλο και περισσότερες ομάδες εργατών, αγροτών αλλά και νεολαίας και μαθητών. Στο τρίτο μέρος της διατριβής διερευνώνται οι οργανωτικές δομές και οι μορφές συλλογικής δράσης του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της ΕΟΚΑ και οι τρόποι με τους οποίους επετεύχθη η μαζική συμμετοχή του ελληνοκυπριακού πληθυσμού. Αν και το ΑΚΕΛ ήταν κατά της ένοπλης δράσης, με την επιρροή που είχε στην εργατική τάξη και γενικά στην κοινωνία, εξασφάλιζε την επιτυχία συγκεντρώσεων και απεργιών. Με την κινητοποίηση των μαθητών και της νεολαίας, του πληθυσμού των πόλεων, αλλά και του αγροτικού πληθυσμού από την ΕΟΚΑ, ολοκληρώθηκε η συμμετοχική διαδικασία και η δημιουργία μιας συλλογικής δυναμικής που οδήγησε σε βίαιες συγκρούσεις με την αποικιακή δύναμη κατά τη διάρκεια του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα. Η βία αυξανόταν διαρκώς, ενώ η κλιμάκωσή της βρισκόταν σε άμεση σχέση με τα καταπιεστικά μέτρα και τη βία, που επιβλήθηκε από την αποικιακή κυβέρνηση. Το στοιχείο της βίας ανάμεσα στις δυο εθνοτικές ομάδες Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων εξετάστηκε όχι μόνο σαν απόρροια της ανάπτυξης των δυο αντίπαλων εθνικισμών, αλλά και του ρόλου της βρετανικής κυβέρνησης η οποία υποδαύλισε τη διαίρεση του πληθυσμού, οδηγώντας τις δυο κοινότητες ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή στη σύγκρουση. Τέλος, διαπιστώνεται, ότι το εθνικό κίνημα επηρεάστηκε άμεσα από την εμπλοκή εξωτερικών παραγόντων, όπως η διπλωματία και η πολιτική των ελληνικών κυβερνήσεων, η βρετανική πολιτική και το αμερικανικό και τουρκικό ενδιαφέρον για το κυπριακό ζήτημα, παράγοντες οι οποίοι καθόρισαν τις εξελίξεις.