Η βυζαντινο-τουρκική σύγκρουση 1071-1204: πολιτική - στρατηγική ανάλυση και διδάγματα

Συνδέοντας το πρόσφατο παρελθόν (μετά το 1025, χρονολογία θανάτου του Βασιλείου Β΄) με την περίοδο που εξετάζουμε, διαπιστώνεται ότι ταυτόχρονα με την έναρξη της καθοδικής πορείας του Βυζαντίου, δύο νέες εξωτερικές απειλές εμφανίζονται, οι Δυτικοί και οι Σελτζούκοι στα ανατολικά. Κατά την ανάλυση της υψηλής στρατηγικής – πολιτικής, φαίνεται ότι στη διάσταση της στρατιωτικής στρατηγικής, το Βυζάντιο έχει απολέσει την στρατιωτική υπεροχή. Στον τομέα της οικονομίας, αν και το Βυζάντιο δεν έχει τόσο σοβαρά οικονομικά προβλήματα, όσο κακή δημοσιονομική διαχείριση, η Δύση αναπτύσσεται οικονομικά, κυρίως λόγω της άνθησης του εμπορίου. Στην εσωτερική πολιτική - κατάσταση των αντιπάλων, στο Βυζάντιο υπάρχει μία σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ των ελίτ, ενώ η πρωτεύουσα έχει απομονωθεί από τις επαρχίες, χάνοντας την πλήρη εσωτερική νομιμοποίηση. Αντίθετα, το Σουλτανάτο των Σελτζούκων αρχίζει να οργανώνεται με τη ίδρυση σημαντικών κρατικών θεσμών, ενώ παράλληλα παίρνει και ένα καθαρά σουνιτικό χαρακτήρα και με αυτό τον τρόπο υποστηρίζεται από όλες τις γειτονικές ορθόδοξες σουνιτικές περιοχές. Η εξωτερική πολιτική του Βυζαντίου, είναι φιλολατινική αρχικά, μέσω των συμμαχιών που δημιουργεί με τους Ενετούς και τους Σταυροφόρους, αλλά μετά την αποτυχία της Β΄ Σταυροφορίας, αποξενώνεται από τη Δύση. Στα Βαλκάνια, στηρίζεται στη διπλωματία και στις ειρηνικές σχέσεις με τα ισχυρότερα κάθε φορά νομαδικά φύλα (Πετσενέγκους ή Κουμάνους). Στην Ανατολή, παρά την προσπάθεια για αποκατάσταση των συνόρων στον Ευφράτη και την ανάκτηση ελέγχου της κεντρικής Μικράς Ασίας, δεν μπορεί τελικά να αμφισβητήσει το status quo, λόγω της κατακόρυφης αύξησης ισχύος των Σελτζούκων, μετά τη διάσπαση των Δανισμένδων, η οποία είχε δημιουργήσει μια ισορροπία ισχύος στη Μικρά Ασία. Αναφορικά με τον πυλώνα του πολιτισμού, η πολυπολιτισμικότητα που υπήρχε στο κεντρικό οροπέδιο της Μικράς Ασίας, δεν επέτρεπε την ανάπτυξη κοινωνικών και πολιτισμικών δεσμών μεταξύ των πληθυσμών και έκανε ευκολότερη την κατάκτηση των περιοχών από τους Τούρκους, ενώ στον εξισλαμισμό βοήθησε και η πολιτική εποικισμού των Σελτζούκων. Στα συμπεράσματα που εξάγονται, διαπιστώνεται ότι: - Η ειρηνική συνύπαρξη των Βυζαντινών με τους Τουρκομάνους στην ζώνη – λωρίδα (μεταξύ Βυζαντινών και σελτζουκικών εδαφών) εγκατάστασης των τελευταίων, αλλά και αυτή μεταξύ Βυζαντινών και Σελτζούκων στην ευρύτερη περιοχή της Μικράς Ασίας, ήταν εφικτή και ως εκ τούτου οι Τούρκοι δεν αποτελούν την αιτία πτώσης του Βυζαντίου. - Αντιθέτως, τα βασικά αίτια είναι η απώλεια από τους Βυζαντινούς του αποτελεσματικού ελέγχου των κεντρικών και ανατολικών επαρχιών της Μικράς Ασίας και η διείσδυση των Δυτικών σε πολλά επίπεδα της Βυζαντινής κοινωνίας.