Ο ανταγωνισμός στις επιχειρήσεις με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα

Αντικείμενο της παρούσης διπλωματικής εργασίας αποτελούν οι επιχειρήσεις με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα, υπό το φως του άρθρου 106 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Ειδικότερα, επιχειρείται, με συνεκτικό, στο μέτρο του δυνατού, τρόπο, η προσέγγιση, υπό το πρίσμα της αρχής της προστασίας του ελεύθερου ανταγωνισμού, των ζητημάτων που ανακύπτουν, συνεπεία της ύπαρξης επιχειρήσεων, στις οποίες χορηγούνται από τα κράτη - μέλη ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα και της εξάσκησης αυτών, εντός της σύγχρονης οικονομίας της αγοράς. Εν αρχή, οριοθετείται η έννοια των αποκλειστικών και ειδικών δικαιωμάτων, στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Δικαίου, μέσω του εννοιολογικού προσδιορισμού των επιμέρους χαρακτηριστικών τους και του διαχωρισμού τους από συναφείς, αλλά αρκούντως διακριτές, έννοιες. (Κεφάλαια Α- Β) Ακολούθως, υπό το πρίσμα του άρθρου 106 ΣΛΕΕ και με αρωγό τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διερευνάται η συμβατότητα της χορήγησης ή/και ενάσκησης ειδικών και αποκλειστικών δικαιωμάτων από τις δικαιούχους επιχειρήσεις, εν σχέσει με βασικές αρχές του πρωτογενούς ευρωπαϊκού δικαίου του ανταγωνισμού, τόσο τις απευθυνόμενες προς τις επιχειρήσεις, ήτοι την απαγόρευση κατάχρησης δεσπόζουσας θέσης και των αντιαγωνιστικών συμπράξεων, συμφωνιών και εναρμονισμένων πρακτικών, που δύνανται να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό, όσο και την, απευθυνόμενη προς τα κράτη μέλη, περί κρατικών ενισχύσεων νομοθεσία. Δεδομένου ότι η διασφάλιση των θεμελιωδών ελευθεριών, αποτελεί από κοινού με τις διατάξεις περί προστασίας του ανταγωνισμού, όρο sine qua non για την εγκαθίδρυση και λειτουργία της εσωτερικής αγοράς, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η ύπαρξη και δράση επιχειρήσεων με ειδικά ή αποκλειστικά δικαιώματα διερευνάται και σε συνάρτηση με τις περί θεμελιωδών ελευθεριών διατάξεις της ΣΛΕΕ. Συναφώς, αποκρυσταλλώνονται οι αρχές που διέπουν την υπαγορευόμενη από το ευρωπαϊκό δίκαιο ακολουθητέα, κατά τη χορήγησή τους, διαδικασία, καταδεικνύοντας, πως η εξάλειψη του ανταγωνισμού εντός της αγοράς δεν καθιστά αναγκαία, ούτε δικαιολογεί τοιαύτη εξάλειψη για την αγορά. (Κεφάλαιο Γ) Εν συνεχεία και υπό το πρίσμα της προηγηθείσας ανάλυσης, αναζητείται η τελολογία της χορήγησης από τα κράτη - μέλη, αποκλειστικών και ειδικών δικαιωμάτων σε επιχειρήσεις, με τις υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας να ανάγονται στον κυριότερο δικαιολογητικό λόγο για την, επί ζημία του ελεύθερου ανταγωνισμού, τοιαύτη κρατική παρέμβαση στην ελεύθερη αγορά. (Κεφάλαιο Δ) Τέλος, και εν είδει παραδείγματος εργασίας αναλύεται συνοπτικά η χορήγηση αποκλειστικών δικαιωμάτων, στο πλαίσιο του ΕΚ 1370/2007, σχετικά με τις δημόσιες επιβατικές, οδικές και σιδηροδρομικές, μεταφορές. (Κεφάλαιο Ε) Καταδεικνύεται, εν τέλει, πως η χορήγηση και η συνακόλουθη ενάσκηση ειδικών και αποκλειστικών δικαιωμάτων, όχι μόνο δεν είναι άνευ άλλου τινός ασυμβίβαστη, αλλά είναι, υπό όρους, επιβεβλημένη εντός της σύγχρονης οικονομίας της ελεύθερης αγοράς. Επιλογικά, εντοπίζεται η, μέσω της πολυσχιδούς και ενίοτε μεταβαλλόμενης νομολογίας του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διαφαινόμενη σχετική έλλειψη ασφάλειας δικαίου, προς μετριασμό της οποίας, προκρίνεται η επέμβαση του ευρωπαίου νομοθέτη μέσω μέτρων ηπίου δικαίου.