Τα εργαλεία του ESPON και η εφαρμογή τους σε ειδικά εδάφη (specific territories) των ελληνικών περιφερειών

Η παρούσα εργασία εκπονήθηκε από τον Κατσοχειράκη Φραγκίσκο στα πλαίσια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος του τμήματος Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστήμιου Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών και πραγματεύεται «Τα Εργαλεία του ESPON και την Εφαρμογή τους σε Ειδικές Περιπτώσεις των Ελληνικών Περιφερειών» υπό την επίβλεψη της κυρίας Στέλλας Κυβέλου, επίκουρης καθηγήτρια του Τμήματος Οικονομικής και Περιφερειακής Ανάπτυξης και Διευθύντριας-Επιστημονικής Υπεύθυνης του Εθνικού Σημείου Επαφής του προγράμματος ESPON 2013 (www.espon2013.panteion.gr) . Σκοπός της εργασίας είναι να αναδείξει την έννοια της εδαφικής συνοχής μέσα από την εργαλειοθήκη του προγράμματος ESPON καθώς και την εφαρμογή τους σε περιπτώσεις περιφερειών με Ειδικά Χαρακτηριστικά. Στο Κεφάλαιο 2, Εδαφική Ποικιλομορφία και Εδαφική Συνοχή, επιχειρείται μια αρχική προσέγγιση των εννοιών αυτών . Η ανάλυση εστιάζεται στον ορισμό της έννοιας της εδαφικής συνοχής όπως αυτή εξελίσσεται ανά τα έτη στα κείμενα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μέχρι την ανάδειξη της πραγματικής σημασίας της ως τρίτο πυλώνα συνοχής μαζί με την οικονομική και κοινωνική ,στη συνθήκη της Λισσαβόνας και την Πράσινη Βίβλο. Το κεφάλαιο 3 εστιάζεται στις περιοχές «ειδικών χαρακτηριστικών» της Ένωσης αναλύοντας την σημασία τους για την επίτευξη της πολυπόθητης περιφερειακής ισότητας και στους τρόπους εκμετάλλευσης των αναπτυξιακών δυνατοτήτων που προκύπτουν από τα ειδικά αυτά χαρακτηριστικά. Οι μελέτες του ESPON για τις ειδικές αυτές περιοχές εξετάζονται στο κεφάλαιο 4 της εργασίας. Η αναφορά γίνεται στα Έργα TEDI και GEOSPECS. Αναλύονται οι κατευθυντήριες πολιτικές και η διάκριση των περιοχών ανά κατηγορία σύμφωνα με τους δείκτες ESPON. Στα κεφάλαια 5 έως 8 γίνεται η πρακτική εφαρμογή των εργαλείων του ESPON και συγκεκριμένα του εργαλείου ΝΕΧUS του οποίου οι ιδιότητες περιγράφονται στο πέμπτο κεφάλαιο. Το κύριο μέρος της ανάλυσης αφορά στις περιοχές ειδικών χαρακτηριστικών που ορίζονται ως Νησιά και Ορεινές Περιοχές. Οι περιοχές αυτές επιλέχθηκαν με γνώμονα το φυσικό τοπίο της Ελλάδας το μεγαλύτερο μέρος του οποίου αντικατοπτρίζεται στις παραπάνω κατηγορίες. Κύριος σκοπός της μελέτης είναι η ανάδειξη της χρησιμότητας κοινής μεθοδολογίας ανάλυσης και μελέτης διακρατικά. Οι περιοχές αναλύονται σε Ευρωπαϊκό επίπεδο και στη συνέχεια η μελέτη προσαρμόζεται συνδυαστικά στα Ελληνικά δεδομένα ώστε να παραχθούν τα αποτελέσματα και να παρουσιαστούν μέσω μοντέλων NEXUS. Ακολουθεί στο κεφάλαιο 8 μελέτης της υποπεριοχής των Μικρών Κυκλάδων, περιοχή η οποία συγκεντρώνει τα περισσότερα από τα ειδικά χαρακτηριστικά και ως μικρονησιωτικός χώρος παρουσιάζει έντονες προκλήσεις και ευκαιρίες ανάπτυξης. Η εργασία κλείνει με την εξαγωγή συμπερασμάτων στο κεφάλαιο 10.